یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

تاثیر انقلاب اسلامی ایران از منظر شعارها و پیام‌ها بر جهان معاصر

مقاله 25، دوره 4، 7 (ویژه ائمه جمعه)، زمستان 1392، صفحه 2-2 XML اصل مقاله (231 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
دکترمرتضی اشرافی
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

دیدگاه

تاثیر انقلاب اسلامی ایران

 از منظر شعارها و پیام‌ها بر جهان معاصر

 


 

مقدمه

انقلاب اسلامی ایران مهمترین واقعه‌ی قرن بیستم است که علاوه بر ایجاد تغییرات گسترده و اساسی فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در ایران، جهان و منطقه را نیز دچار تحولاتی اساسی و جدی نمود. رشد انقلابات و جریانات ملی و اسلامی در برخی کشورها که به تاسسی به انقلاب اسلامی شکل گرفت یا رشد یافت، فقط نمودی از تاثیرات بین‌المللی انقلاب اسلامی به شمار می‌آید.1 

حرکت انقلابی ملت ایران با هدف تغییر الگوهای فکری و فرهنگی غربی‌ای صورت گرفت تا نظامی مطابق با خاستگاه فرهنگی و تمدنی ایران اسلامی پی ریزی شود. از آنجا که هویت تاریخی و فرهنگی ملت ایران با اندیشه‌ها و مناسک دینی و حضور دین در کلیه‌ی عرصه‌های حیات اجتماعی طی قرن‌ها معنا یافته بود، ترویج اندیشه‌هایی که دین را نادیده می‌گرفت به بحران‌های فکری عمیقی انجامید که پس لرزه‌های آن به کلیه‌ی حوزه‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی نیز رسید.

در تقابل با این رویکرد غیردینی حرکت اجتماعی سعی نمود تا پاسخی مناسب برای بحران جدید بیابد. لذا مهمترین هدف انقلاب احیای دین و ارئه‌ی الگوی بدیعی مبتنی بر هویت دینی و ملی ایران گردید.2

شناخت و فهم عمیق این انقلاب و مبانی آن، به خصوص برای نسل‌های بعد از انقلاب از جهت‌های گوناگون ضروری است. ضرورت این موضوع برای نسل تحصیل کرده جوان، به ویژه دانشجویان که پرسشگری و آرمان خواهی خصیصه‌ی آنها و پاسداری از  جامعه‌ی علمی، فرهنگی و سیاسی وظیفه‌ی آنهاست، بیشتر قابل درک است؛ چرا که شناخت وضع موجود و انجام تعهدات و مسؤولیت‌های اجتماعی و سیاسی در حال و آینده در کشور فقط در پناه تحلیلی آگاهانه و پژوهشگرانه از انقلاب و عوامل موثر در آن امکان پذیر است.

شعارها و پیام‌های انقلاب

از آنجا که ایدئولوژی انقلاب نقش بسیار مهمی در پیشبرد انقلاب ایفا می‌کند مطالعه‌ی آن نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. یکی از راه‌های مطالعه‌ی ایدئولوژی هر انقلابی، مراجعه به شعارها و پیام‌های آن انقلاب است. سپس بررسی و مطالعه‌ی این شعارها و پیام‌های انقلاب‌ها می‌تواند روشن کننده‌‌ی ابعاد اساسی ایدئولوژی انقلابی باشد. علاوه بر آن، پیام‌ها و شعارهای هر انقلاب می‌تواند زوایای مهم دیگری از فرایند انقلابی، مانند شناخت انواع گروه‌های درگیر در انقلاب و دوستان و دشمنان واقعی و ایدئولوژی انقلاب را روشن سازد که در این فرآیند شعارها در مراحل انقلاب و پیام‌ها در جریان انقلاب و در مراحل بعد از پیروزی انقلاب نمود پیدا می‌کنند.

بازتاب پیام‌ها و شعارهای انقلاب اسلامی ایران در جهان معاصر

الف) بازتاب سیاسی

یکی از مهمترین بازتاب‌های انقلاب اسلامی ایران، تجدید حیات اسلام در جهان است. مقام معظم رهبری در این باره فرمودند:

«علی رغم گذشت بیش از یکصد و پنجاه سال از برنامه ریزی مدرن و همه جانبه علیه اسلام، امروز در سراسر دنیا یک حرکت عظیم اسلامی به وجود آمده است که به موجب آن اسلام در افریقا، آسیا و حتی در قلب اروپا، حیات جدیدی را بازیافته و مسلمانان به شخصیت و هویت واقعی خود پی برده‌اند». 3   

به بیان دیگر، عمر دوره‌ای که اعتماد به نفس در میان مسلمانان، به ویژه در قشر تحصیل کرده‌ی آن از بین رفته و شمار فراوانی از آنان، خواهان هضم شدن در هویت جهانی بوده و گذشته خود را به فراموشی سپرده و اگر توجهی به گذشته می‌کردند از باب تفنن و سرگرمی بود، به پایان رسید و انقلاب اسلامی آن اعتماد به نفسی که روزگاری پشتوانه‌ی تمدن بزرگ اسلامی بود، احیا و بارور کرد.4

انقلاب اسلامی ایران شاید بیشترین و عمیق‌ترین بازتاب تأثیرات خود را در سطح جهان اسلام داشته است. جهان اسلام در اینجا همه‌ی کشورهای مسلمان مجاور و همسایه‌ی ایران، جنوب و شرق آسیا، خاورمیانه‌ی غربی، شمال آفریقا و حتی جوامع اسلامی در اروپای غربی و آمریکای شمالی را نیز در بر می‌گیرد.

نکته‌ی جالب توجه در این خصوص تاکید آشکار و پافشاری شدید رهبر انقلاب بر این بعد انقلاب و طرح‌ها و اندیشه‌های آن برای جهان اسلام است.5

فراز ذیل از حضرت امام خمینی(ره) در این باره کاملاً گویاست: «مسلمانان باید بدانند که پس از انقلاب اسلامی و توجه به قدرت خارق العاده‌ی اسلام، توطئه‌ها و نقشه‌های آمریکا از ایجاد تفرقه بین برادران اهل سنت و تشیع و هجوم به ایران که مرکز ثقل نهضت اسلامی است تا نقشه‌ی عمیق و گسترده‌ی هجوم به لبنان و آن جنایات عظیم، همه و همه برای اسلام زدایی و تضعیف جریان است، به بیروت و لبنان خلاصه نمی‌شود که اسلام در همه جا و در کشورهای اسلامی خصوصاً منطقه‌ی خلیج فارس و حجاز مرکز وحی الهی، هدف است. هدف اول آن است که حکام منطقه، چشم بسته در فرمان آمریکا و از آن دردناک‌تر اسرائیل باشند و ننگ هر تحقیر ونوکری را بپذیرند. در چنین جو و فاجعه‌ی عظیمی، ملت‌های اسلامی نباید بی‌تفاوت باشند و از هیچ کوششی در راه حفظ اسلام و کشورهای اسلامی نباید دریغ کنند».6 

ایشان در جای دیگری با تاکید بر وحدت اسلام چنین هشدار می‌دهند: «مسلمانان حاضر در مواقف کریمه در هر ملت و مذهب که هستند باید به خوبی بدانند که دشمن اصلی اسلام و قرآن کریم و پیامبر عظیم الشان(ص)، ابرقدرت‌ها خصوصاً آمریکا و ولیده‌ی فاسدش اسرائیل است که چشم طمع به کشورهای اسلامی دوخته و برای چپاول مخازن عظیم زیرزمینی این کشورها از هیچ جنایت و توطئه‌ای دست بردار نیستند و رمز موفقیت آنان در این توطئه‌ی شیطانی، تفرقه انداختن بین مسلمانان به هر شکل که بتوانند می‌باشد. ایران با پیروی از همین کتاب و سنت بود که در مقابل آنان بپا خاست و انقلاب نمود و پیروز شد».7 

به اعتراف اکثریت قریب به اتفاق تحلیل گران غربی و بومی جهان اسلام، انقلاب اسلامی ایران تأثیرات مهم و تعیین کننده‌ای در سراسر قلمرو و گستره‌ی جهان اسلام بر جای گذارد. برای اثبات این مدعا کافی است سفری کوتاه به پایتخت‌های جهان اسلام از اسلام آباد تا آنکارا، قاهره تا رباط، کوآلالامپور تا جاکارتا داشته باشید و در کوچه و خیابان یا مراکز دانشگاهی و مساجد این شهرها حضور یابید تا انعکاس و ابعاد نفوذ و تاثیر انقلاب اسلامی ایران را در جهان اسلام در یابید.8

اسلامی کردن مساله‌ی فلسطین یکی از جلوه‌های تاثیرگذاری انقلاب اسلامی در مناسبات و تحولات جهان اسلام است. ظهور و شکل گیری و افزایش روز افزون قدرت حماس و جهاد اسلامی فلسطین و بالاخره تولد انتفاضه‌ی مردم فلسطین،پیروزیهای مبارزان مسلمان در غزه ولبنان در مقابل ارتش مدعی اسراییل ودر نهایت شکل گیری بیداری اسلامی در خیلی از کشورهای اسلامی، همگی به طور مستقیم یا غیر مستقیم تحت تاثیر انقلاب اسلامی ایران ارزیابی می‌شود.9

ب) بازتاب فرهنگی

شکل دیگر بازتاب پیام‌های انقلاب اسلامی ایران بر جهان اسلام، به تقلید شعارهای انقلاب اسلامی از سوی مسلمانان جهان برمی‌گردد. مثلا، شعار مردم مسلمان معترض ترکیه، قبل از کودتای 1359 آن کشور، استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی بود.

شهروندان کابل بر فراز بام منازل خود فریاد الله اکبر سر می‌دادند، در پلاکاردهای مسلمانان مصر شعار «لاشرقیه و لاغربیه» دیده شده است. مردم کشمیر در راهپیمایی دویست هزار نفری 1369 شعار «الله اکبر» را مطرح کردند.

جهاد اسلامی فلسطین بر آن است که فلسطینی‌ها همان شعارهایی را سر‌دهند که انقلاب اسلامی منادی آن بود. آنان با صدای بلند فریاد می‌زنند: «لااله الا الله، الله اکبر، پیروزی از آن اسلام است».

در واقع، آنها شعارهای قوم‌گرایی و الحادی را به یک سو انداختند و شعارهای انقلاب اسلامی را برگزیدند. در سال‌های 1369 تا 1379 در خیابان‌های کیپ تاون آفریقای جنوبی شعار و ندای الله اکبر، بسیار شنیده شد. این یادآور و مؤید این کلام رهبری انقلاب است که فریاد الله اکبر مردم الجزایر بر پشت بام‌ها درس گرفته از ملت انقلابی ایران است.10  

همچنین با پیروزی انقلاب اسلامی، گرایش به حجاب اسلامی در اقصی نقاط جهان اسلام، فزونی گرفت. در کنار آن، گرایش به نماز بیشتر شده و انتشار مجلات و نشریات اسلامی افزایش یافته است.11

یکی دیگر از آثار فرهنگی انقلاب اسلامی ایران بر حرکت‌های اسلامی و سیاسی معاصر، وجود اعتراضات مردمی به سبک اعتراضات انقلاب اسلامی در ایران است این اعتراضات که جنبه‌ی دینی و مذهبی داشته به طور معمول در مقابل ظلم و استبداد حاکمان محلی صورت پذیرفته و همگی برای دفاع از شعاعر مذهبی و حفظ ارزش‌های اسلامی صورت می‌پذیرند و نیز شعارنویسی به شیوه‌ی مبارزان انقلابی ایران مورد توجه جنبش‌گران مسلمان است به عبارت دیگر استفاده از اشعار و جملات نقادانه و نیز احادیث انقلابی در این گونه شعار نویسی‌ها از دیگر مواردی است که مورد توجه جنبش‌گران مسلمان قرار گرفته و از انقلاب اسلامی ایران الگو گرفته‌اند.12

علاوه بر آن، اعلامیه‌ها، سخنرانی‌ها و پوسترها به شکل مشابه آنچه در ایران اتفاق افتاد، در کشورهای اسلامی چاپ و انتشار می‌یابد. برای مثال هنوز در منطقه‌ی شیعه‌نشین بیروت یعنی ضاحیه، شعارهای انقلاب اسلامی وجود دارد.13 

جمع بندی

انقلاب اسلامی ایران با بیان پیام‌ها و شعارهای بنیادین خود در جهان معاصر و برای میلیون‌ها ملت ستمدیده از استکبار جهانی، موجب ارتقای توان بازیگرانی نوین از جمله تمدن اسلامی، جهان اسلام، امت اسلامی، نهضت‌های آزادی بخش و ملت‌ها گردید و نقش دین را به عنوان قدرتی تأثیرگذار بر پویش‌های بین‌المللی آشکار ساخت. به علاوه بر نقش جنبش عدم تعهد و بازیگران جهان سومی نیز با کشیدن مرزی دقیق بین مستضعفان و مستکبران تأکید کرد تا از این رهگذر الگوی جمهوری اسلامی را برای کلیه‌ی مستضعفان به صورت تصریحی یا تلویحی جهانی نماید.

همچنین روشنفکران دینی به عنوان طبقه‌ی متوسط جدید و حاملان اندیشه‌ی انقلاب اسلامی توانستند نقشی اساسی در بازخیزی اسلام در فرایندهای سیاسی اجتماعی ایفا کنند و به ترویج فرهنگ مردم سالاری دینی مبادرت نمایند تا از این رهگذر علاوه بر تحول در ساختار سیاسی اجتماعی داخلی کشورها، به تغییر در ساختار نظم منطقه‌ای و نیز ماهیت تحولات بین المللی اهتمام ورزند.

و نیز می‌توان بیان داشت که انقلاب اسلامی ایران توانست با بیان شعارها و پیام‌‌های اصیل اسلامی خویش و تبادل و تعامل آن با خارج، فضای گفت‌وگو با جهان پیرامون را بر اساس اصلاح طلبی در ساختار و کارکرد نظام بین الملل و زیر سیستم منطقه‌‌ای ایجاد نماید تا از این رهگذر به فرهنگ سازی و هنجارسازی در قواعد رفتاری و ساختار سیاسی بپردازد و بدین ترتیب رویکرد جدیدی را بر روابط بین‌الملل حاکم گرداند که بر تحول ماهیت قدرت، گشتار در قواعد بازی و تغییر در نوع بازیگران استوار باشد.

انقلاب اسلامی ایران با شعارها و پیام‌های خود و به عنوان نهضتی الهی، فراگیر و مبتنی بر مدار فطرت پاک بشری، توانست اهمیت قدرت نرم‏ افزاری را به منصه‌ی ظهور رساند و به عنوان انقلابی در ارزش‏‌ها و هنجارها به فرهنگ سازی در عرصه‌ی داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی مبادرت نماید.

 

پی نوشت‌ها

1. موسسه‌ی مطالعات تاریخ معاصر ایران، ایران معاصر و غرب جدید، درآمدی تاریخی – فلسفی بر ریشه‌های انقلاب اسلامی (مجموعه مقالات)، تهران، انتشارات موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، 1384 ، ص 7.

2. طاهایی، جواد، درآمدی بر مبانی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران، مجمع تشخیص مصلحت نظام، پژوهشکده‌ی تحقیقات استراتژیک، گروه پژوهشی سیاست خارجی، 1387 ، ص  104 و 105.

3. طاهری مهدی، بازخوانی تاثیرات انقلاب اسلامی بر بیداری مسلمانان (مجموعه مقالات)، حمید احمدی، مقاله‌ی انقلاب اسلامی و تجدید حیات جنبش‌های اسلامی معاصر ، قم، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، 1388 ، صص 255 الی 288 ، به نقل از کیهان ،22 آذر 1369 ، ص 12.

4. همان،  به نقل از جعفریان رسول، مقالات تاریخی، قم، الهادی، 1378 ، ج 5، ص 236.

5. درخشه، جلال، گفتارهایی درباره‌ی انقلاب اسلامی ایران، مجموعه مقالات، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)، محمد حسنخانی، انقلاب اسلامی ایران و نظام بین الملل، 1387، ص 345.

6. همان، ص 345 و 346، به نقل از حضرت امام خمینی(ره)، صحیفه‌ی امام، ج17، ص 29.

7. همان، ص 346، به نقل از حضرت امام خمینی(ره)، صحیفه‌ی امام ، ج19 ، ص 46.

8. همان، ص 346 و 347 به نقل از:

http://www.tau.ac.il/dayancenter/mel/lewis.htm

9. همان، ص 347 و 348.

10. طاهری مهدی، پیشین، صص 261 الی 263، به نقل از  کرهرودی حسین، انتفاضه‌ی فلسطین مولود اصول گرایی اسلامی معاصر، فصل‌نامه‌ی علوم سیاسی، سال چهارم، شماره 14، تابستان 1380، ص 299.

11. حسنی مهدی، فلسطین و صهیونیسم، قم، مرکز تحقیقات اسلامی سپاه، 1376، ص 81.

12. جمشیدی محمد حسین، ارتباط متقابل انقلاب اسلامی ایران و جنبش شیعیان عراق، مجموعه مقالات انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن، قم، نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها، 1374، صص 394 - 391.

 

 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 254
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 50
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error