یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

بررسی علل و عوامل افزایش آمار طلاق در ایران

مقاله 10، دوره 4، 6 (ویژه ائمه جمعه)، بهار 1392، صفحه 30-32 XML اصل مقاله (160 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
م عسگری‌پرور
م. عسگری‌پرور، عضو تحریریة برهان
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

بررسی علل و عوامل افزایش آمار طلاق در ایران

 

 

سبک زندگی مدرن و افزایش آمار طلاق

با تغییر سبک زندگی که مسلماً به دنبال خود تغییر ارزش‌ها را نیز در پی خواهد داشت، نهاد خانواده از درون تضعیف خواهد شد که این مسئله را می‌توان عامل اصلی طلاق نامید؛ زیرا اولین قربانی آن معنویت است که درون سبک زندگی غربی، و باورها و فرهنگ جدید آن استحاله می‌گردد.

طبق آمارها در سال‌های اخیر طلاق در کشور ما رشد چشمگیری داشته است. شاید این امر در کشورهای غربی که روابط در آنها بر­اساس فردگرایی شکل می‌گیرد و دین از جایگاهی تشریفاتی برخوردار است، کسی را به تعجب واندارد، اما وقوع این مسئله در کشور اسلامی ما بسیار تأمل‌برانگیز است؛ چرا­که آموزه‌های دین سراسر از توصیه‌هایی در جهت حفظ و استحکام هر­چه­بیشتر نهاد خانواده است.

 

اسلام به حفظ نهاد خانواده اهتمام ویژه‌ای دارد. در یک جمله می‌توان گفت خانواده شاه­راه اصلی رسیدن به پیشرفت و کمال است و همین جایگاه عظیم سبب شده که عوامل مختلف دست به دست هم دهند تا این مسیر را مسدود کنند. دشمن از این راه درصدد است تا با هدف گرفتن خانواده و تقدس­زدایی و از بین بردن کارکردهای آن جلوی پیشرفت جامعه را بگیرد؛ زیرا پیشرفت و سلامت جامعه در گرو خانوادة سالم است.

 

یکی از راهبردهای غرب در جهت این هدف،‌ تغییر سبک زندگی است. این پدیده را که از پایه‌های اصلی مدرنیته به­شمار می‌رود و تغییر ارزش‌ها را نیز به دنبال دارد، می‌توان عامل اصلی طلاق در عصر حاضر به­شمار آورد که سبب کم‌رنگ شدن معنویت و تغییر هویت فردی و اجتماعی فرد، و در­نتیجه تضعیف و فروپاشی نهاد مقدس خانواده می‌شود.

 

به همین دلیل هویت زن و مرد مسلمان در عرصة دین و اجتماع؛ نقطة استراتژیک تهاجم غرب در عرصة جنگ نرم به­شمار می‌رود که متأسفانه با تمام تجهیزات مدرن خود از جمله ماهواره، اینترنت و کتاب آن را نشانه گرفته‌اند. در این نوشتار ابتدا به اختصار دیدگاه اسلام را در مورد تشکیل خانواده و ضرورت حفظ آن مورد بررسی قرار می‌دهیم، و سپس به بررسی دلایل افزایش طلاق می‌پردازیم.

 

خانواده، مقدس‌ترین نهاد در اسلام

 

از منظر اسلام خانواده مقدس‌ترین نهاد و بستری برای آرامش، تربیت و رشد نسل به­شمار می‌آید. اهمیت این مسئله از آنجایی است که خانواده پایة اصلی جامعه است و جامعة سالم در گرو خانوادة سالم می‌باشد؛ چرا­که اولین نهادی است که فرد به آن ورود پیدا می‌کند و در آن پرورش می‌یابد. در متون دینی ما توصیه‌های فراوانی دربارة تقدس و تحکیم پایه‌های خانواده وارد شده است.

 

خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «مردان و زنان بی‌همسر خود را همسر دهید؛ همچنین بندگان و کنیزان صالح و درستکارتان را، اگر فقیر و تنگ‌دست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بی‌نیاز می‌کند. خداوند گشایش‌دهنده و آگاه است.1» نیز در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «و از جمله نشانه‌های خدا این است که برای شما همسرانی آفرید که با آن‌ها آرامش پیدا کنید و در میانتان دوستی و مهربانی قرار داد.2»

 

این دو آیه و آیات بسیار دیگری بر ضرورت ازدواج و تشکیل خانواده تأکید می‌کنند و زن و مرد را مایة آرامش یکدیگر می‌دانند. این دقیقاً مخالف دیدگاهی است که در جامعه به وجود آمده است. دیدگاهی که راحتی و آرامش را مختص به دوران تجرد، و ازدواج را آغاز تمام مشکلات و گرفتاری‌ها می‌داند، و مشکلات اقتصادی را عاملی برای فرار از ازدواج بیان می‌کند که به­طور حتم تبعات آن گریبان جامعه را خواهد گرفت؛ در­حالی­که خداوند درآیة23 سورة نور به بندگان خود وعده داده است: «اگر فقیر و تنگ‌دست باشید خداوند از فضل خود شما را بی‌نیاز می‌کند» و خداوند هرگز از وعدة خود تخلف نمی‌کند.

 

پیامبر اسلام(ص) می‌فرمایند: «هیچ بنیانی در اسلام محبوب‌تر از ازدواج در نزد خداوند نیست3»

 

همچنین در حدیث دیگری می‌فرمایند: «هر­که ازدواج کند نصف دین خود را حفظ کرده است، پس در نیمة دیگر از خدا تقوا پیشه کند4

 

در این احادیث و احادیث بسیار دیگر بر ضرورت تشکیل خانواده به منزلة راهی برای رسیدن به کمال و پیشرفت معنوی تأکید شده است. همچنین احادیث فراوانی در مورد حقوق متقابل زن و شوهر وارد شده است که اگر آنها را چراغ راه زندگی خود قرار دهند، از این راه پر خطر به سلامت عبور خواهند کرد و هرگز در زندگی به مشکلات حاد و لاینحلی که منجر به جدایی می‌شود، بر نخواهند خورد؛ اما دلیل این همه مشکلات ما این است که متأسفانه به دین به منزلة برنامة زندگی نگاه نمی‌کنیم.

 

از منظر دین علاقه و معنویت را می‌توان به منزلة دو پایة اصلی برای خانواده به­شمار آورد که با حذف و سست شدن یکی از آن دو؛ شمارش معکوس برای فروپاشی خانواده آغاز می‌شود. اتفاقی که در عصر حاضر می‌توان به وضوح آن را مشاهده کرد.

 

تغییر سبک زندگی و دوری از آموزه‌های اسلام

 

تغییر سبک زندگی را می‌توان ارمغان مدرنیته در عصر حاضر به­شمار آورد. به عقیدة برخی، به وجود آمدن شیوه‌های جدید زندگی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است که با حرکت جوامع به سمت پیشرفت و صنعتی شدن رخ می‌نماید؛ اما حقیقت این است که پایه و اساس سبک زندگی در جامعة سنتی ایران بر­اساس اسلام بنا شده است و تغییر آن به­منزلة تغییر سبک زندگی اسلامی به شیوه‌های مدرن و وارداتی است که با فرهنگ اسلامی ما هیچ­گونه همخوانی ندارد و در­نتیجه تغییر هویت فرد مسلمان را به دنبال دارد. در­حقیقت هویت و سبک زندگی با یکدیگر رابطه‌ای دوسویه دارند و بر یکدیگر تأثیر متقابل می‌گذارند.

 

با مقایسة شیوه‌های زندگی دهه‌های اخیر به­خوبی می‌توان سرعت این تغییرات را دریافت. این مسئله در جامعة امروز ابعاد بسیار وسیعی پیدا کرده است و شیوة زندگی افراد در مقیاس فردی، خانوادگی و اجتماعی روز­به­روز بیشتر از معیارهای اسلامی فاصله می‌گیرد.

 

از مصادیق تغییر سبک زندگی می‌توان به تغییر الگوی تأمین معاش در خانواده به تقلید از کشورهای غربی اشاره کرد. البته نمی‌توان ضرورت‌های جامعة امروزه را برای حضور زنان در برخی مشاغل زنانه نادیده گرفت؛ اما آنچه در حال حاضر در جامعة ما اتفاق می‌افتد این است که حتی در مواقع غیر­ضروری و تنها با این استدلال که زن باید به استقلال مالی برسد تا به مرد وابسته نباشد، به اشتغال بیرون از منزل روی می‌آورند. این مسئله به­خودی­خود عامل به وجود آمدن مشکلات بسیاری برای فرد و جامعه خواهد شد که شایسته است در مقاله‌ای مجزا و به­صورت تفصیلی به این مسئله پرداخته شود.

 

در­حالی­ که اسلام بنا به مصالحی که متوجه خود زن، خانواده و اجتماع است، زحمت کار بیرون از منزل را از دوش زن برداشته و به عهدة مرد قرار داده است؛ اما متأسفانه که اشتغال بیرون از منزل برای زنان ما یک ارزش شده و در­عوض خانه‌داری و تربیت فرزند به وقت هدر دادن و سوزاندن فرصت‌های پیش روی زنان ما تبدیل گردیده است.

 

با مقایسة شیوه‌های زندگی دهه‌های اخیر به­خوبی می‌توان سرعت این تغییرات را دریافت. این مسئله در جامعة امروز ابعاد بسیار وسیعی پیدا کرده است و شیوة زندگی افراد در مقیاس فردی، خانوادگی و اجتماعی روز­به­روز بیشتر از معیارهای اسلامی فاصله می‌گیرد.

 

مسئلة مهم دیگر تغییر سبک ساده­زیستی- که تا همین چند سال اخیر بر خانواده‌های ایرانی حاکم بود- و روی آوردن به زندگی تجملاتی و ایجاد مصرف‌زدگی در بین خانواده‌هاست. متأسفانه در این مسئله هم مشاهده می‌کنیم که بیشترین تلاش دشمن در تغییر روحیة زنان بوده است؛ زیرا آنان هستة اصلی خانواده را تشکیل می‌دهند و بر نوع نگرش همسر و فرزندان بسیار اثرگذار هستند. همچنین همین مسئله خود از دلایل اصلی روی آوردن به اشتغال بیرون از منزل است. به­هر­حال این مسئله به­خودی­خود سبب به وجود آمدن انحراف‌های فراوانی در زندگی فردی و اجتماعی افراد می‌شود که متأسفانه طلاق یکی از اصلی‌ترین آسیب‌های آن است.

 

تغییر نوع تعامل زن و مرد هم از مواردی است که تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله ماهواره‌ها به سبک غربی آن درآمده است. در­این­میان برگشتن به آموزه‌های اسلام و برگرداندن آرامش به کانون خانواده بهترین راهکار حل این مشکلات می‌باشد. اگر چه گاهی مشاوران ما هم توصیه‌هایی به طرفین می‌کنند که نه­تنها کمکی به حل مشکلاتشان نمی‌کند، بلکه با آموزه‌های دین ما هم در تناقض کامل است!

 

متأسفانه در جامعه شاهد این مسئله هستیم که الگوگیری غلط خانواده‌ها و جوانان سبب افزایش ناسازگاری بین زن و مرد، مصرف‌گرایی، تغییر نوع پوشش و مانند اینها شده است. آنچه در­این­بین از اهمیت بسزایی برخوردار است، این است که باید مراقب باشیم تا شیوه‌های جدید زندگی با فرهنگ دینی ما سازگار باشد و به تغییر و استحالة ارزش‌ها و اعتقادات ما نینجامد.

 

استراتژی غرب در تغییر هویت زن مسلمان

 

با بررسی علل طلاق ب­ خوبی متوجه این مسئله می‌شویم که اصلی‌ترین راهبرد غرب در تضعیف نهاد خانواده تغییر هویت زنان مسلمان است که با القای زن‌محوری، تضعیف نقش مرد، تضعیف نقش مادری و همسری، کم­ارزش جلوه دادن خانه‌داری و ارزشمند جلوه دادن مشاغل بیرون از منزل، مصرف‌زدگی ومسائلی از این دست ابتدا به تغییر نگرش زنان مسلمان و در­نتیجه به تقدس‌زدایی و سست کردن پایه‌های خانواده می‌انجامد. آنها با درک نقش محوری و اهمیت جایگاه زن در خانواده به­خوبی دریافته‌اند که برای رسیدن به اهداف خود گام اول را باید از این نقطه آغاز کنند.

 

این مسئله که تمایز حقوق زن و مرد به تفاوت نوع آفرینش و تفاوت نیازها و توانایی‌های آنها برمی‌گردد بر هیچ فرد عاقل و منصفی پوشیده نیست، و اسلام را می‌توان اصلی‌ترین حامی و مدافع حقوق زنان به­شمار آورد؛ زیرا نه­تنها حقوق زن در اسلام نادیده گرفته نشده، بلکه در تمامی احکام و دستورهای آن ظرافت روح و جسم زن در نظر گرفته شده است؛ مسئله‌ای که هرگز در نظریه‌های فمینیستی و به­اصطلاح بشر دوستانة غرب جایی ندارد؛ اما آنان با غیرعادلانه خواندن احکام اسلام در مورد زنان و به دست گرفتن پرچم حقوق بشر، شروع به سر دادن شعارهایی کردند که ظاهری زیبا و فریبنده‌ داشت، ولی از درون پوچ و دروغین بود، و بیشترین حمله‌های خود را متوجه مسئلة تمایز بین حقوق زن و مرد کردند.

 

از­نظر پرچم‌داران دفاع از حقوق زنان، زیر بار مسئولیت همسری و مادری رفتن سبب پایمال شدن حقوق زن و در عوض کم­رنگ شدن یا نپذیرفتن این نقش‌ها و الگو قرار دادن مردان در اشتغال بیرون از منزل و انجام کارهای مردانه سبب اقتدار و شکوفایی آنان خواهد شد.

 

فارغ از نتایج افکار فمینیستی در غرب باید اذعان داشت، افراط در این مسئله غرب را با چالشی جدی مواجه کرده است؛ مانند فردی که در باتلاق گرفتار می‌شود و هر­چه بیشتر دست و پا می‌زند و برای نجات خود تلاش می‌کند بیشتر در آن فرو می‌رود و می‌خواهد تا دیگران را نیز با خود به درون باتلاق بکشد.

 

در­واقع غرب خود اولین قربانی نظریه‌های دور از عقل و منطق فمینیستی است که جز تحقیر زن، کمبود عاطفی، نبود امنیت، به چالش کشیدن مفهوم مادری، افزایش میزان خشونت در خانواده، افزایش آمار طلاق، افزایش کودکان نامشروع، رواج گستردة زندگی‌های مجردی، گسترش همجنس‌گرایی، و در یک جمله نابودی زن و نابودی انسانیت نتبجه­ای را در پی نداشته است.

 

با تأمل در نظریه‌های فمینیستی متوجه این مسئله می‌شویم که بین شعار فمینیست‌ها مبنی­بر احقاق حقوق زنان و آنچه در عمل اتفاق می‌افتد تناقض آشکاری وجود دارد؛ زیرا زن از حقوق اولیة خود که آرامش و امنیت روانی در سایة خانواده است و با قیومیت مرد حاصل می‌شود محروم می‌گردد. نادیده گرفتن نقش همسری و مادری از سوی زن به طلاق و فروپاشی نهاد خانواده دامن می‌زند که این مسئله خود جامعه را با بحران جدی مواجه می‌سازد؛ اما این مسئله در آموزه‌های فمینیستی فراموش شده که زن خود عضوی از پیکر جامعه است و اولین آسیب متوجه خود اوست.

 

این­در­حالی است که دین اسلام از همان ابتدا برای زن جایگاهی بسیار رفیع قائل شده و زن و مرد را مکمل یکدیگر قرار داده است. همچنین در مقابل ظلم و ستمی که به زنان روا می‌شده به مردان توصیه‌های فراوانی کرده است که با زنان به­گونه‌ای شایسته رفتار کنید و به آنها محبت نمایید و همین­طور در مسئلة حق رأی برای زن و مرد حقوق مساوی قائل شده و برای وی حق مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی را قرار داده است.

 

قبح­زدایی از مبغوض‌ترین حلال خدا

 

با بررسی آیات و روایات اسلامی درمی‌یابیم به همان اندازه که در اسلام بر ازدواج و تشکیل خانواده تأکید شده، به همان اندازه نیز به حفظ و نگهداری از آن سفارش شده است؛ چرا­که نهال خانواده برای ادامة حیات و به­ثمر نشستن خود نیاز به رسیدگی و مراقبت ویژه‌ای دارد. در آیات و روایات طلاق مبغوض‌ترین حلال خداوند ذکر شده است. همچنین در آیات بسیاری بر ضرورت حفظ خانواده تأکید شده و طلاق آخرین راه­حل و تنها در­صورتی­که سبب عسر و حرج فرد شود، دانسته شده است.

 

اگرچه درک محدود انسان سبب می‌شود که به­طور کامل به مصالح و مفاسد امور آگاهی پیدا نکند، با بررسی پیامدهای طلاق تا حدودی می‌توان به دلایل منفور بودن این مسئله در اسلام پی برد. آسیب‌های فردی و اجتماعی طرفین بعد از طلاق (به­خصوص خانم‌ها) همچنین سرنوشت مبهم فرزندان، آسیب‌های روحی و روانی که از طلاق والدین نصیبشان می‌شود و مسائل و مشکلات فراوانی که از این راه گریبان جامعه را می‌گیرد، از جملة این دلایل است.

 

فهم این مسائل شاید تا حدودی به درک ضرورت گذشت زن و مرد در برابر یکدیگر کمک کند؛ البته در­صورتی­که روحیة فردگرایی بر آنها حاکم نشده باشد؛ اما حقیقت این است که با تغییر سبک زندگی و تغییر ارزش‌ها، روح معنویت در بین خانواده‌ها کم‌رنگ‌ شده و همین مسئله سبب گردیده تا مفاهیم ارزشی و اخلاقی مانند «گذشت» در زندگی، به باج دادن یا کم آوردن در برابر یکدیگر تعبیر شود.

 

متأسفانه در زمان حاضر کوتاه شدن عمر زندگی مشترک به یک مسئله در جامعة ما تبدیل شده است که اگر برای حل آن چاره‌ای فوری اندیشیده نشود به­زودی به یک بحران جدی تبدیل خواهد شد که این مسئله هوشیاری مردم، مسئولان و نخبگان را می‌طلبد. عمق فاجعه تا جایی است که علاوه بر افزایش این معضل بزرگ، جامعه در جهت قبح‌زدایی از این مسئله گام برمی‌دارد. برگزاری جشن طلاق، به تقلید از فرهنگ غرب، و دعوت دوستان و آشنایان برای شرکت در این مراسم در جامعة اسلامی ما جای بسی تأسف و تعجب دارد.

 

وقتی زندگی رنگ و بویی از دین و فرهنگ اسلام نداشته باشد، وقتی خانواده تقدس خود را در دید افراد از دست بدهد و ازدواج بیشتر جنبة تشریفاتی پیدا کند. وقتی ازدواج‌های سنتی، که بر پایة فرهنگ اسلامی و شناخت و باور صحیح از زندگی مشترک بود، جای خود را به ازدواج‌هایی به سبک مدرن و دوستی‌های خیابانی، اینترنتی و مانند آنها بدهد، دیگر قبح‌زدایی و برگزاری جشن طلاق به شیوة مدرن امری دور از ذهن و تعجب‌برانگیز نخواهد بود!

 

نتیجه‌گیری

 

در­نهایت می‌توان دور شدن از آموزه‌های اسلام، و ضعف و تسلیم در برابر تهاجم فرهنگی غرب را مهم‌ترین عامل در تغییر فرهنگ اسلامی و در­نتیجه افزایش آمار طلاق دانست.

 

سه گام اصلی که می‌توانند در برابر هجمه‌های همه‌جانبه و برنامه‌ریزی‌های کلان و بلندمدت دشمن در تغییر هویت دینی ما در بلند­مدت مؤثر واقع شود عبارت‌اند از:

1. بیداری و آگاهی در برابر اهداف و راهبردهای غرب؛

2. بازگشت به بطن دین؛

3. نظریه‌پردازی در حوزه‌های مختلف با استفاده از متون و منابع دینی.

 

متأسفانه سیر صعودی آمار طلاق در کشور ما از این حقیقت تلخ حکایت می‌کند که نه­تنها از اهداف و راهبردهای غرب اطلاعی نداریم، بلکه کورکورانه تن به خواسته‌های آنها نیز داده‌ایم و در جهت اهداف و برنامه‌ریزی‌های آنها حرکت کرده‌ایم. متأسفانه در مقابل سال‌ها تلاش و پشت‌کار غرب در تخریب فرهنگ اسلامی و تضعیف نقش واقعی زن، مسلمانان اقدام درخور توجهی انجام نداده‌ایم.

شاید بتوان سادگی و خوش‌باوری برخی افراد در برابر سیاست‌های غرب را دلیل اصلی مشکلات آنها به شمار آورد؛ در­حالی­که منابع عظیمی از دستورها و راهکارهای اسلام را برای زندگی موفق در اختیار داریم که در دل آنها هزاران نظریه در تمام ابعاد زندگی نهفته است و به­جای نظریه‌پردازی و ارائة الگو به دیگر کشورها، خود به تقلید کورکورانه از آنها می‌پردازیم و هر­آنچه را که غرب به اسم آزادی، حقوق بشر، مدرنیته و مانند آنها به ما القا می‌کند، به حکم ضرورت می‌پذیریم.این در حالی است که تک­تک ما در برابر حفاظت از فرهنگ و دین خود مسئولیم. در این بین نخبگان نیز می‌توانند با بررسی متون اسلامی و استخراج نظریه‌های مختلف در حوزة زنان و خانواده گام مؤثری بردارند. همچنین رسانه‌ها می‌توانند در ترسیم هویت واقعی زن مسلمان و ارائة الگوی موفق زندگی نقشی اساسی ایفا کنند. مسئله‌ای که متأسفانه کمتر در فیلم‌ها و سریال‌ها مشاهده می‌کنیم و در اکثر موارد شأن واقعی زن در فیلم‌ها نادیده گرفته می‌شود.

دولت نیز می‌تواند با حمایت‌های قانونی و اجتماعی از زنان خانه‌دار سبب شود تا زنان هویت واقعی خود را در درون خانه جست‌وجو کنند. همچنین تقویت روح معنویت از راه نظام آموزشی،‌ رسانه و انتقال آن به نهاد خانواده می‌تواند در کاهش معضلات اجتماعی از جمله طلاق اثر گذار باشد. (*)

 

 

مراجع

1. سورة نور،آیة32.

 

2. سورة روم،آیة21.

 

3. حر عاملی ،وسائل الشیعه، ج4، ص3.

 

4. حر عاملی ،وسائل الشیعه، ج4، ص5.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 327
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 46
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error