یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

درگفت و گو با حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر فرمانیان رییس دانشکده مذاهب اسلامی

مقاله 9، دوره 1، شماره 2، پاییز 1389، صفحه 14-17 XML اصل مقاله (444 K)
نوع مقاله: گفت و گو
نویسندگان
محمدجعفر شفقت
چکیده
 اولین دوره کارگاه آموزشی روحانیت اهل سنت شهرستان ایرانشهر به همت نهاد نمایندگی ولی فقیه در امور اهل سنت این شهرستان به مدت یک روز به صورت فشرده و با حضور حضرت حجت الاسلام والمسلمین آقای دکتر فرمانیان از اساتید حوزه و دانشگاه برگزار شد.
در این جلسه مباحثی پیرامون فرق و مذاهب اسلامی و شناخت وهابیت از دیدگاه اهل سنت و نقد نظریه ابن تیمیه، مسئله تکفیر از دیدگاه فریقین و لزوم وحدت در جامعه اسلامی مطرح گردید.
موضوعات
گفت و گو
اصل مقاله

درگفت و گو با حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر فرمانیان

رییس دانشکده مذاهب اسلامی (دانشگاه ادیان و مذاهب)


برگزاری اولین کارگاه آموزشی طلاب اهل سنت در ایرانشهر

 گفت‌وگو: محمدجعفر شفقت

این دوره با حضور بیش از هفتاد نفر از ائمه جمعه و جماعات اهل سنت و مدرسان حوزه های علمیه از شهرستان های ایرانشهر، سرباز و دلگان برگزار شد که با استقبال همه افراد در این جلسه مواجه و ایشان خواستار تداوم این دوره ها به صورت ماهیانه شدند.
آن چه در ادامه تقدیم می شود، گفت و گویی است که با حجت الاسلام والمسلمین دکتر فرمانیان رییس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب در خصوص تشکیل و اهداف این کارگاه های آموزشی انجام شده است.

 به عنوان اولین سؤال به اهدف برگزاری جلسات و تشکیل کلاس ها و کارگاه های آموزشی اشاره بفرمایید.

بسم الله الرحمن الرحیم. هدف از تشکیل کلاس‌های آموزشی آشنایی با مذاهب اسلامی، تقریب و نزدیک کردن افکار مسلمانان بخصوص شیعیان و اهل سنت مناطق ویژه است. مناطق ویژه؛ یعنی مناطقی که شیعه و سنی کنار هم هستند و اگرچه کنار هم زندگی می‌کنند، ولی چه بسا از عقاید یکدیگر اطلاع دقیقی نداشته باشند. از این رو اغلب اطلاعاتشان شفاهی است، لذا عقاید به صورت غیر معتبر و گاهی اوقات به صورت خرافات به دست یکدیگر می‌رسد.

نکته دوم این که در این مناطق غالباً کلمات و مطالبی که حساسیت برانگیز است بیشتر پخش می‌شود تا مطالبی که وحدت آفرین است؛ یعنی هنگامی که یک روحانی شیعه، نکته ای بگوید که موجب تحریک احساسات عاطفی اهل سنت بشود، خیلی سریع همه از آن از مطلع می شوند. از طرف دیگر اگر یکی از علمای اهل سنت، نکته ای را بیان کند که احساسات شیعه را تحریک کند، به سرعت در میان شیعیان پخش می‌شود، اما در مقابل، مطالب دقیق و وحدت‌آفرینی که از سوی علمای شیعه و سنی مطرح می‌شود، هم چنان در همان جلسه باقی می‌ماند.

چند سالی است که با سازمان تبلیعات اسلامی در سراسر کشور و مجمع جهانی تقریب در این زمینه فعالیت می‌کنیم و در همه جلساتی که با حضور شیعیان و اهل سنت تشکیل می شود، به این نکته رسیدیم که گسترش این جلسات  به تقویت وحدت اسلامی می انجامد. در واقع در این جلسات به عقاید مذاهب مختلف و موارد اختلافی بین آن ها اشاره می شود. ناگفته پیداست که در میان خود برادران اهل سنت هم موارد اختلافی وجود دارد، اما با وجود اختلافات، خود را برادر می دانند، اما چرا شیعه و سنی خود را برادر ندانند، هر چند اختلافی هم وجود داشته باشد. با وجود این که در برخی موارد اختلافات بین خود برادران اهل سنت بیشتر از اختلافات بین شیعه و سنی است.

نباید اختلافات را بزرگ جلوه دهیم. بگذاریم اختلافات فکری و علمی در همان فضای فکری و علمی باقی بماند و وارد فرهنگ عمومی نکنیم و مردم را در این گونه مسائل دخالت ندهیم؛ چرا که این جلسات برای فرهنگیان و طلاب است، آن هم فرهنگیان و طلابی که تأثیر گذار هستند.

من به اکثر استان ها سفر کرده‌ام و برای معلمان در غالب آشنایی با فرهنگ مذاهب، جلساتی داشته ایم که در آن جلسات، هم شیعه و هم سنی شرکت کرده‌اند.

ابتدا جلسات را برای معلمان آموزش پرورش برگزار می‌کردیم، اما جالب است بدانید که معلمان اهل سنت می‌آمدند و می‌گفتند بیایید و این مطالب را برای مولوی‌های ما هم بگویید؛ یعنی اگر آنها هم اطلاع داشته باشند مؤثر است.

بنابراین در خصوص روحانیون اهل سنت تا این زمان این مهم اتفاق نیفتاده بود تا این که دوستان ما در نهاد نمایندگی ولی‌فقیه در امور اهل سنت سیستان و بلوچستان تصمیم گرفتند این جلسات را با حضور طلاب اهل سنت برگزار کنند.

این پیشنهاد مورد ارزیابی فراوانی قرار گرفت و اکثریت بر این عقیده و نظر بودند که مراوده مبارکی است و می‌تواند دل ها را به هم نزدیک کند و ان شاءالله بتواند آن فضای غبارآلود را کاهش دهد. از این رو این گونه جلسات در شهر های استان سیستان و بلوچستان برگزار شد.  اکثر بزرگان اهل سنت حضور داشتند. سپس در ایرانشهر تشکیل جلسات ادامه پیدا کرد و برای حدود 60 الی 70  نفر از مولوی های  اهل سنت که در مدارس اهل سنت درس می‌خوانند، کلاسی تشکیل شد. در آن جا عقاید مذاهب گوناگون و مختلف صوفی و فرقه‌های اعتقادی اعم از فرقه های اهل سنت و فرقه‌های شیعه و فرقه های خارج از اسلام را بیان و تبیین کردیم. مؤکدا می گفتیم که این اختلافات به خاطر اختلاف برداشت از کتاب سنت است. خیلی از اینها به خاطر اختلاف در مبانی است. وقتی که مبنا عقل گرایی و یا نقل گرایی باشد، البته در تعارض میان عقل و نقل اگر شما عقل‌گرا باشید جانب عقل را ‌می‌گیرید و اگر نقل‌گرا باشید جانب نقل را می‌گیرید و می‌پذیرید که این منبع شناخت بر آن منبع شناخت تقدم دارد.

 این اختلاف باعث می‌شود که خیلی از اعتقادات ما مختلف باشد و اگر اختلافات ما به خاطر اختلافات علمی است، پس این دعوا و تفرقه به خاطر چیست؟! این اختلافات در میان اهل سنت هم وجود دارد. پس می‌توان در کنار هم، یک زندگی مسالمت آمیز و بدون کینه و بدون آن مسائلی که باعث تحریک احساسات می‌شود را داشته باشیم.

 آیا تشکیل و برگزاری این گونه کلاس ها در گذشته هم سابقه داشته است؟

می‌توان گفت اختصاصاً برای اولین بار بوده است. برای مدارس اولین بار بود. اگر چه در بسیاری از این جلساتی که ما می‌رفتیم مولوی های اهل سنت در کنار معلمان آموزش و پرورش هم شرکت می‌کردند و حضور داشتند ولی این جلسه ( کارگاه های آموزشی در ایرانشهر ) اختصاصاً برای مولوی‌ها بود و لذا فنی تر صحبت می‌کردیم.

 با توجه به برگزاری این کارگاه های آموزشی برای اولین بار، ارزیابی برادران اهل سنت چگونه بوده است؟  

هنگامی که کلاس تشکیل شد، ابتدا شاید برخی از طلاب و مولوی‌ها فکر می‌کردند که می‌خواهیم عقاید شیعه را تأیید  و مذاهب دیگر را رد کنیم. اما خوشبختانه  پس از مدتی در می یافتند که می‌خواهیم اختلافات بین مذاهب را بدون این که داوری کنیم گزارش ‌دهیم تا از قِبَل آن بتوانیم آن هدفی که شناخت بهتر مذاهب است و باعث تقریب بیشتر مذاهب می‌شود را تبیین کنیم.

 مخاطب این جلسات و کارگاه های آموزشی به طور مشخص چه کسانی هستند؟

البته این سطوح باید مشخص شوند. پیشنهاد من این است که برنامه‌ریزی مشخصی انجام شود و برای هر دسته از جمله مدیران، مدرسان و طلاب موضوعات متناسب با افراد باشد. تقسیم بندی و دسته بندی مطالب کار را برای استاد راحت تر می کند و او کاربردی تر می تواند مباحث را مطرح کند. اساتید به سهولت می توانند در زمان و فرصت مقرر، مطالب را متناسب با روحیات و آگاهی های افراد تبیین کنند و این بهترین شیوه تدریس خواهد بود.

 ارزیابی شما و سایر مسؤولان در این باره چیست؟

آن چه تاکنون مورد بحث و بررسی قرار گرفته است این که تشکیل و برگزاری این کلاس ها بسیار مثبت ارزیابی شده است. البته چون باید به طور دقیق به موارد اختلافی و مسائل گوناگون فرقه های مختلف و مذاهب اشاره کنیم، به یقین باید با مطالعه بسیار و مطلوب این مهم انجام شود. کلمه به کلمه مطالب می تواند به وحدت بیشتر بین برادران اهل سنت و شیعیان کمک کند. مطالب و مفاهیم باید کاربردی و در جهت کاهش سوء تفاهمات باشد و بر مسائل مورد اتفاق بین شیعه و سنی تکیه شود.

رویکرد ما در خصوص تشکیل کلاس ها، رویکردی تبلیغی و تبشیری نیست. کلاس ها در فضایی کاملا آرام و در واقع یک کلاس درس است. نظرمان این است که جلساتمان را کلاس درس کنیم. به نظر می آید تأثیرش بیشتر از یک سخنرانی است، آن هم به گونه ای که رویکرد تبلیغی داشته باشد.

 آیا مناطق بخصوصی برای برگزاری این کلاس ها در نظر گرفته می شود یا می تواند در اکثر مناطق سنی نشین  و یا بهتر بگوییم برای اکثر طلاب اهل سنت در همه مدارس علوم دینی برگزار شود؟

ببینید هیچ فرقی میان کردستان، کرمانشاه، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و سایر مناطق نیست.

 لطفا به چند‌ موضوع به شکل خلاصه در خصوص مسائلی که در این کارگاه ها مطرح شده اشاره بفرمایید.

اکثر مباحثی که مطرح می‌شود مطالب عام و برای همه افراد (معلمان، طلاب شیعه،‌ طلاب سنی) مفید است. در واقع در جهت آشنایی بیشتر با مذهب خودشان است. بدون اینکه بخواهیم درباره‌ آن داوری کنیم.

در همه کارگاه‌هایی که برگزار کردیم، ابتدا تعریفی از اسلام ارایه می کنم و می گویم اسلام سه بخش دارد: 1. اعتقادات 2. احکام 3. اخلاق. در طول تاریخ در هر یک از این بخش‌ها در بین علمای اسلام، اختلافات فراوانی هم در مبانی و هم در اعتقادات اتفاق افتاده است و از این جا وارد بحث فرقه ها می‌شوم، به اخلاق فرقه‌های صوفی اشاره می کنم و در مورد فرقه‌های صوفی در جهان و جمعیت‌شان مباحثی را مطرح می‌کنم. در ادامه به سراغ فقه و به اختلافات در فقه می روم. اختلاف در برداشت از این مباحث، باعث شده که فرقه های مختلفی به وجود بیاید.

البته در اعتقادات هم این مباحث مورد اختلاف باعث شده که این اختلافات در جامعه اسلام پیش بیاید، بنابراین اعتقادات را به سه فرقه اهل سنت، تشیع و فرقه خارج از اسلام معرفی می کنیم. ابتدا در مورد فرقه خارج از اسلام و بعد در مورد تشیع و در ادامه در مورد اهل سنت توضیحاتی می‌دهم.

 مطالعات و اطلاعات طلاب در این باره تا چه اندازه ای است؟

متأسفانه اطلاعات و مطالعات طلاب اهل سنت و شیعه، نسبت به شناخت مذاهب کم است. نه به بحث های ریشه‌های اختلافی آشنایی دارند و نه تاریخ فِرق را می‌دانند؛ یعنی حتی بیشتر طلاب اهل سنت از فرقه خودشان در خصوص این که از چه زمانی به وجود آمده است و چه تصوراتی داشته و در حال حاضر در چه وضعیتی است، اطلاعات چندانی ندارند.

هنگامی که این علم و آگاهی ها را در اختیارشان قرار می‌دهیم، متوجه می‌شوند که مثلاً در میان حنفی‌ها آن قدر اختلاف بوده است که در قرون گذشته، حتی حنفی با حنفی جنگیده و رویارویی داشته است. به همین جهت وقتی این اطلاعات را ارایه می‌دهیم، می‌گویند چه دلیلی دارد که ما مثلاً با شیعه تا این حد مخالف باشیم.

 مدت زمانی که برای این کلاس ها در نظر گرفته می شود آیا کافی است یا به زمان بیشتری نیاز است؟

به نکته خوبی اشاره کردید، خیر اصلا این مدت زمان برای طرح مباحثی این چنینی کفایت نمی کند. زمان بیشتری را می طلبد. باید در این باره فرصت کافی وجود داشته باشد تا مباحث به شکل مناسب تر و کاملا پی ریزی شود. مسائل زیاد است و در این مدت کوتاه نمی توان به تمام مباحث پرداخت.

 با توجه به مباحثی که مطرح کردید به نظر می آید افق های تازه ای پیش روست و  می توان این گونه جلسات را گسترش داد. آیا تمهیدات و برنامه های خاصی در این باره وجود دارد؟

به نظرم این‌ گونه برنامه ها را می‌توان جزو آموزش‌های ضمن خدمت قرار داد. کسانی که می‌خواهند مدرک بگیرند، یک امتحان و آزمونی دارند، یک دانش افزایی دارند، این گونه برنامه ها و کارگاه های آموزشی را می توانند در بخش دانش افزایی بگنجانند. مثلا بین 5 تا 7 واحد کلاس دانش افزایی وجود دارد و این دانش‌افزایی؛ یعنی این 8 واحد را در همین محورها بیاورند و این بخش‌ها را مطرح کنند. به این معنی که همه طلابی که می‌خواهند از دبیرخانه مدرک بگیرند خود به خود می‌توانند اطلاعات خوبی پیدا کنند.

البته به این مسئله هم اشاره کنم که موضوعات را دقیقاً خودم انتخاب می‌کردم. البته مباحث کلی را معاونت آموزش مطرح می‌کند و عنوان کلی، آشنایی با فرق و مذاهب است. این ها کلاس‌های فوق برنامه است.

البته واحدهایی هم که تعبیه کرده‌اند در دبیرخانه نمی‌دانم چطور برگزار می‌شود. شنیدم که در دانشگاه مذاهب تهران برگزار می‌شود ولی این آیا این بخش‌ها را دارد یا ندارد خبر ندارم.

و این‌ مباحثی که مطرح می‌شود فوق برنامه است و ربطی به آن دانش‌افزایی ندارد؛ یعنی جلسه ای که برگزار شده یک جلسه فوق برنامه‌ای بوده که خود نمایندگی ولی فقیه در امور اهل سنت بخش ایرانشهر به این نتیجه رسیده است که این کار را دنبال کند.

یعنی در این کار متولی آنها بوده اند.

بله متولی آن ها بودند. در حال حاضر هم با توجه به این که این جلسه موفقت آمیز بوده، پیشنهاد داده اند که به سراوان هم برویم و در مدارس آن جا هم برگزار کنیم. شاید به خاطر این است که آن جا گرایش های سلفی بیشتر بوده است. ببینید آن جایی که گرایش‌های سلفی بیان و تدریس می‌شود، سیستان و بلوچستان است و از آن جاست که به سراسر کشور گسترش و هدایت می‌شود. لذا اگر بتوانیم آن جا را تعدیل کنیم، شاید خود به خود در جاهای دیگر هم تأثیر داشته باشد.

 انتظار شما از دبیرخانه شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت در خصوص پیگیری و اهتمام نسبت به تشکیل این کلاس ها و کارگاه های آموزشی چیست؟

 دبیرخانه شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت، باید برنامه ای بسیار قوی در این باره ارایه دهد. با توجه به تجاربی که در این خصوص به دست آورده ام به این نتیجه رسیده‌ام که برگزاری این جلسات بسیار لازم است. طلاب شیعه و سنی، هنگامی که این گونه مباحث را می‌شنوند، تأثیر عمیقی در نگرش شان به وجود می آید.

انتظار ما از دبیرخانه این است که برنامه وسیعی برای سراسر کشور طراحی کند. تحت هر عنوانی می تواند باشد، همچون کلاس‌های فوق برنامه و یا کلاس‌های ضمن خدمت. این چنین کلاس هایی، هم آموزش و پرورش و هم برای طلاب در برخی نهادها برنامه ربزی می شود. البته این را هم اضافه کنم که در این باره باید ار اساتید مجربی که با این حوزه ها آشنایی کامل دارند استفاده شود، زیرا مطالب بسیار دقیق و ظریف هستند و مهارت بالای استاد را می طلبد. در نتیجه می توان انتظار داشت که این مسئله به فرهنگ تقریب و فرهنگ زندگی مسالمت آمیز منجر شود و به عموم مردم هم سرایت کند.

اگر بتوانند در چند واحد، تمام فِرق را به صورت تفصیلی، هم چنین فرقه‌های صوفی، فرقه‌های فقهی و فرقه‌های اعتقادی را منسجم کنند و حتی جزئی تر، مثل اصول فقه مقارن ... مطرح شود، این باعث همدلی خواهد شد. حالا یا واحدهای درسی یا واحدهای فوق برنامه یا به اسم دانش‌افزایی، به هر شکل که باشد بالاخره برگزار شود.

پیشنهاد دیگر این که اگر دبیرخانه می‌خواهد در آینده موفق باشد، می‌تواند روی طلاب شیعه و اهل سنت سرمایه‌گذاری ویژه کند، یعنی ما طرح آن را بدهیم و اگر حمایت کنند، به صورت جدی می‌شود برای آینده تضمین خوبی داشته باشند. مثلا عده‌ای از طلاب که سطح را تمام کرده اند و وارد دوره درس خارج شده‌اند را انتخاب کنند و در دوره‌های تخصصی دو یا سه ساله، آموزش داده و تربیت کنند.‌ یا این که در بحث نقد وهابیت بیایند چند طلبه خوش استعداد و علاقه مند به بحث نقد وهابیت و درس خارج خوان که از مذاهب هم اطلاع دارند گزینش کنند و‌ آنان را با پرداخت مبالغی به صورت بورسیه زیر نظر یک استاد قوی - بنده این جا اعلام می‌کنم که این مسوولیت را قبول می‌کنم - یک دوره فشرده نقد وهابیت را بخوانند، که در نتیجه چندین استاد متبحر در اختیار خواهند داشت و به حداقل‌هایی که باید برسند رسیده‌اند.

نکته‌ دیگری که باید به آن اشاره کنم این که ایجاد دبیرخانه شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت کار بایسته‌ای است که البته باید سال‌ها پیش انجام می‌گرفت و حالا که انجام گرفته باید تا آن جایی که می‌توانیم از آن حمایت کنیم، ولی از بزرگان آن هم توقع داریم که به نقطه نظرات کارشناسان بیشتر اهمیت دهند تا انشاءالله کارها به خوبی پیش برود.

در حال حاضر فضا کاملا مناسب است. در برخی موارد برادران اهل سنت خودشان برای تشکیل کلاس ها پیشقدم می شوند. چون فضا را کاملا دوستانه و کلاسیک می بینند. دبیرخانه شورای برنامه ریزی مدارس علوم دینی اهل سنت باید از این فضای مناسب استفاده کرده و همکاری مطلوبی را داشته باشد. یقینا این همکاری نتایج مفیدی در بر خواهد داشت.

 به عنوان سؤال پایانی، آیا انتشار چنین نشریه ای ( نشریه مدارس علوم دینی اهل سنت ) را در این سطح مناسب می بینید؟

کار خوب و مفیدی است. شما باید در این باره برنامه‌ریزی داشته باشید. باید واسطه‌ها را کم کنید و نشریه را مستقیما برای مدارس و یا طلاب و اساتید ارسال کنید. نکته دیگر این که نشریه ای با این خصوصیات و مخاطب، باید تیراژ بالایی داشته باشد. نظرم این است که بروید و نشانی مدارس را تهیه کنید و به تعداد طلبه‌هایی که دارد به تناسب تعداد طلبه‌ها مثلاً مدرسه‌ای که 100 نفر طلبه دارد 10 نسخه و مدرسه‌ای که 200 نفر طلبه دارد 30 نسخه ارسال کنید. دقیقا باید پیگیری کنید تا نشریات به دست مدیر مدرسه و طلاب رسیده باشد و تنها راه حل این است که واسطه ها را کم کنید.  

اگر با توجه به سیاست ها و نگرش های موجود حرکت کنید، در این مسیر موفق خواهید بود.

 با تشکر از جنابعالی که فرصتی را جهت گفت و گو در اختیار نشریه قرار دادید. 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 295
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 101
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error