پنج شنبه
اردیبهشت 16
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

به مناسبت روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس رئیسعلی دلواری؛ سردار استقلالخواهی و عزت طلبی ایرانیان

مقاله 13، دوره 30، شماره 48، پاییز 1397، صفحه 31-32 XML اصل مقاله (792 K)
نوع مقاله: تقویم مناسبت ها
اصل مقاله

مهدی قربانی

 

12 شهریور روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس است که به مناسبت سالرزو شهادت رئیس‌علی دلواری فرمانده نیروهای مقاومت تنگستان در برابر نیروهای انگلیسی در سال 1294 به این عنوان نام‌گذاری شده است. رئیس‌علی دلواری در سال 1261 هجری شمسی در روستای دلوار از توابع تنگستان متولد شد. در هفت سالگی به مکتب رفت و قرآن، گلستان سعدی، شاهنامه و... آموخت. وی تا قبل از استبداد صغیر و ورود انگلیسی‌ها به بوشهر در کنار پدرش کدخدایی می‌کرد؛ زراعت داشت و به شیخ‌نشین‌های اطراف سفر می‌کرد. رئیس‌علی وقتی که ظلم انگلیسی‌ها را به مردم بحرین می‌دید، می‌گفت اگر صد تفنچگی داشتم، بحرین را آزاد می‌کردم. وی شخصیتی بود که در مروت، ادب و شجاعت بی‌نظیر و مدیری لایق و مقید به شرع بود؛ شجاعتش را حتی دشمنانش می‌ستودند.

با شروع نهضت مشروطیت، رئیس‌علی در حالی که ۲۴ سال بیشتر نداشت، از پیشگامان مشروطه‌خواه در جنوب ایران شد و همکاری نزدیکی با محافل انقلابی و عناصر مشروطه‌طلب در بوشهر، تنگستان و دشتی آغاز کرد. دلواری با همراهی دیگر مشروطه‌خواهان، بوشهر را از حاکمیت استبداد قاجاریه خارج کرد و در دوران دیکتاتوری محمدعلی شاه قاجار علیه حکومت وی در جنوب دست به اسلحه برد و در سال ۱۲۸۷ هجری شمسی به درخواست ملاعلی تنگستانی و سیدمرتضی مجتهد اهرمی که مخالف استبداد محمدعلی ‌شاه قاجار بودند، بوشهر را از سلطه عمال شاه قاجار آزاد کرد و حدود ۹ ماه شهر را در کنترل داشت.

در آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ میلادی با نقض بی‌طرفی ایران توسط قوای روس از شمال و نیروهای انگلستان از جنوب، ایران در معرض هجوم آن‌ها قرار گرفت و کشتی‌های جنگی انگلستان در مقابل بوشهر لنگر انداختند و نیروهای اشغالگر در تابستان ۱۲۹۴بصورت تدریجی قصد اشغال بوشهر و نواحی ساحلی اطراف را داشتند. یک روز پس از اشغال بوشهر، چهارده نفر از ساکنین آن علیه اشغالگران اعتراض کردند، ولی چون اهل نبرد مسلحانه نبودند دستگیر و به هندوستان تبعید شدند. به‌دنبال کسب تکلیف رئیس‌علی از علماء، حکم جهاد علمای نجف از جمله میرزای دوم توسط شیخ محمدحسین برازجانی به انضمام حکم خود شیخ به وی ابلاغ گردید. از این‌رو، رئیس‌علی به همراه دوستش خالو حسین بردخونی دشتی در اوایل ماه رمضان ۱۳۳۳ قمری در عمارت حاج سید محمدرضا کازرونی، پس از مذاکراتی با وی آمادگی خود را برای دفاع از بوشهر و جلوگیری از پیشروی نیروهای انگلیسی اعلام داشت....

نیروهای انگلیسی همزمان با حمله به بوشهر قصد تصرف ناحیه دلوار را داشتند. دلوار محلی بود که پیش از آن چندبار سربازان انگلیسی به آن جا تجاوز کرده، اما طعم شکست را در این ناحیه چشیده بودند. رئیس‌علی دلواری و شیخ حسین خان چاه‌کوتاهی و زایرخضرخان اهرمی از این وقایع آگاه و در مقام دفاع از وطن برآمدند. قیام دلیران تنگستان علیه اشغالگران آغاز شد و نیروهای متجاوز انگلیسی که قریب به پنج هزار نفر بودند در دام مبارزان تنگستانی گرفتار آمدند و عده زیادی از نیروهای انگلیسی در این حمله کشته شدند. عملیات چریکی پیروزمندانه رئیس‌علی، سایر مبارزان تنگستان را تشویق به همراهی با او کرد. درواقع، در یورش‌های شبانه رئیس‌علی و یارانش، ضربات و تلفات موثری بر انگلیسی‌‌ها وارد شد. در یکی از این شبیخون‌ها، که در ۲۱ تیر ۱۲۹۴ برابر با دوم رمضان ۱۳۳۳ هجری قمری رخ داد، رئیس‌علی دو تن از افسران بلندپایه انگلیسی را به همراه یازده نفر سرباز هندی از پای درآورد و نیروهای رئیس‌علی بدون تلفات برگشتند. این پیروزی بیش از آنکه اهمیت نظامی داشته باشد، اهمیت سیاسی روانی داشت؛ زیرا وحشت مردم از انگلیس را کم کرد و سبب شد ابهت این دشمن پرآوازه در اذهان شکسته شود. این اقدام رئیس‌علی برای انگلستان غیرقابل تحمل بود و سبب شد سرفرماندهی نیروهای انگلیسی در شرق، نیروهای آماده اعزام به بغداد را که تعدادشان دو هزار نفر بود، جهت مقابله و حمله به پایگاه رئیس‌علی(روستای دلوار)، به بوشهر فرا بخواند، اما رئیس‌علی که پیشاپیش از حمله به دلوار آگاهی داشت، بلافاصله در اقدامی تاکتیکی به تخلیه دلوار پرداخت و به سمت کوه‌های اطراف منطقه‌ای معروف به «کلات بوجیر» عقب‌نشینی کرد. سربازان انگلیسی و هندی هنگامی وارد دلوار شدند که تقریباً روستا خالی از سکنه بود. به همین جهت خشمگینانه شروع به گلوله‌باران منازل مسکونی خالی و قطع نخل‌های دلوار کردند. رئیس علی در‌‌ همان شب با ۴۰۰ نفر از نیروهای خود به قوای انگلیسی شبیخون زدند و ۶۰ نفر از نیروهای متجاوز از جمله یک ژنرال بلندپایه را از پای درآوردند و همین امر سبب پیروزی وی در این جنگ شد. پس از این جنگ، رئیس‌علی دلواری بر حملات شبانه خود به بوشهر و پادگان انگلیسی‌‌ها افزود و با همفکری دیگر خوانین منطقه طرح حمله سراسری به بوشهر و آزادسازی آن را پی‌ریزی کرد.

جنگ میان دلیران تنگستان به رهبری رئیس علی دلواری از یک سو و نیروهای بریتانیا و خوانین متحد آنان از سوی دیگر به طور پیاپی و پراکنده تا شهریور ۱۲۹۴ خورشیدی ادامه یافت و انگلیسی‌ها نتوانستند بر رئیس‌علی و یارانش برتری یابند تا اینکه رئیس‌علی در محلی به نام «تنگک صفر» هنگام شبیخون به قوای بریتانیا توسط فردی نفوذی و اجیر شده به نام غلامحسین تنگکی، از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت و در سن ۳۳ سالگی کشته شد. پیکر رئیس‌علی ابتدا در نزدیکی حرم امامزاده‌ای در روستای «کله بند» به خاک سپرده شد، اما به موجب وصیت خود وی، در نهایت او را در جوار حرم علی بن ابی طالب در وادی السلام دفن کردند.

درواقع، قیام تنگستانی‌ها به رهبری رئیس‌علی دلواری صرفاً قیام در مقابل حضور انگلیسی‌ها در جنوب و تعرض آن‌ها به بوشهر نبود، بلکه قیامی برخاسته از متن مردم و در واکنش به جنایت‌ها و دخالت‌هایی بود که از حدود یک قرن پیش از آن، انگلیسی‌ها در ایران انجام ‌داده بودند. با این حال، با شکست تنگستانی‌ها در جنوب و ورود نیروهای انگلیسی به ایران، آن‌ها در قراردادی با روسیه(قرارداد1907) که پیش از این منعقد شده بود، ایران را بین خود تقسیم کردند؛ شمال ایران در اختیار روس‌ها قرار گرفت؛ جنوب در اختیار انگلیس و منطقه مرکزی هم تحت حاکمیت دولت وقت ایران باقی ماند. شدت دخالت و جنایت انگلیسی‌ها در ایران و احتکار مواد غذایی در داخل ایران توسط آن‌ها و عمال‌شان سبب شکل‌گیری بزرگ‌ترین فاجعه در تاریخ معاصر ایران شد؛ فاجعه‌ای که «هولوکاست ایرانی» نام گرفته و طی آن، حدود 9 میلیون نفر از ایرانیان، در اثر قحطی و رواج بیماری‌هایی چون وبا، جان باختند.

ملی و واقعی بودن این حرکت؛ یعنی اینکه برخاسته از آرزوهای ملت ایران بود را می‌توان اینگونه اثبات کرد که در برهه‌های بعدی، باز واکنش ملت ایران در مقابل استعمار انگلیس تداوم یافت. مبارزه برای ملی کردن صنعت نفت و آزاد کردن نفت ایران از سلطه‌ی انگلیس، اوج این حرکت‌های ضدانگلیسی بود که طی آن، آرمان استقلال و عزت‌خواهی ایرانیان بار دیگر تجلی واقعی یافت. انقلاب اسلامی، اوج جنبش ضداستعماری ملت ایران و نتیجه‌ی همه‌ی مبارزات آن‌ها علیه استعمارگران در طول تاریخ بود که برای همیشه دست استعمار را در تعیین مقدورات ملت ایران کوتاه کرد.

 

 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 64
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 34
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error