یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

شیوه و ادبیات تفاهم (بخش سوم)

مقاله 14، دوره 3، شماره 10، پاییز 1391، صفحه 24-25 XML اصل مقاله (208 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
آیت الله محمد علی تسخیری
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

شیوۀ گفتوگو

قرآن کریم، نشانه های برجسته ای از این شیوه را یادآور می شود؛ از جمله انعطاف پذیری، عدم تعصّب در روش ها و در نهایت، گزینش بهترین راه ها. خداوند متعال می‌فرماید:

«ادْعُ إِلَى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالحِکمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ» مردم را با حکمت و اندرز نیکو به راه پروردگارت فرا خوان و با آنان به نیکوترین شیوه مجادله کن. بیتردید پروردگار تو به حال کسی که از راه او منحرف شده، آگاه تر است و هدایت‌یافتگان را نیز بهتر می‌شناسد.1

«وَقُلْ لِعِبَادِی یَقُولُوا الَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّیْطَانَ یَنْزَغُ بَیْنَهُمْ...»  و به بندگان من بگو که با یکدیگر به بهترین وجه سخن بگویند که شیطان میانشان را به هم می‌زند.2

«وَلا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْکِتَابِ إِلا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ...» و با اهل کتاب جز به شیوه‌ای بهتر مجادله نکنید.3

نشانه دیگر، رعایت منطق و استدلال درست است به گونه ای که بحث مورد نظر بدون از این شاخه به آن شاخه پریدن و جدال های بی فرجام، به  صورت طبیعی از زمینه‌چینی و مقدمات، به نتیجه گیری برسد. آیات قرآنی که از جدل و مناقشه و منازعات لفظی نهی می کنند، فراوانند از جمله آیۀ:

«...مَا ضَرَبُوهُ لَکَ إِلا جَدَلاً بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ» ...این مَثَل را جز برای جدال با تو نزدند که آنها مردمی ستیزهجویند.4

و در عین حال به استدلال و برهان فرا می خواند و می‌گوید:

«...قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ» ...بگو برهان خویش را بیاورید اگر راست می‌گویید.5

و از هرگونه ناسازگاری و لجبازی، اظهار نفرت می‌کند و در این آیه، مثالی برای آن می آورد:

«وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ کَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِکَ فَأَمْطِرْ عَلَیْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِیمٍ» و [یادآر] هنگامی که گفتند: پروردگارا! اگر این [آیین و قرآن] حق و از جانب تو آمده است، پس بر ما از آسمان بارانی از سنگ ببار یا عذاب دردناکی بر ما بفرست.6

و نیز آیۀ:

«وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِیقًا یَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْکِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْکِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْکِتَابِ...» و همانا گروهی از آنها هستند که به [شیوۀ تلاوت] کتاب، زبان خود را چنان می‌گردانند که گمان کنید [آنچه می‌خوانند] از کتاب خداست در حالی که آن از کتاب [خدا] نیست.7

و نشانۀ دیگر شیوۀ درست گفت وگو، حذف عناصری است که علاوه بر ایجاد تنش، تأثیری در نتیجه گیری ندارند، خداوند متعال می فرماید:

«قُلْ لا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا وَلا نُسْأَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ» بگو: [شما] از آنچه ما گناه کردهایم، بازخواست نمی شوید و [ما نیز] از آنچه شما می‌کنید، بازخواست نخواهیم شد.8

 

هدف از گفتوگو

هدف از گفت‌وگو، وصول به گستره های مشترک میان دو طرف است که از این آیه برداشت می‌شود:

«قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلا نَعْبُدَ إِلا اللهَ وَلا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلا یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللهِ...» بگو: ای اهل کتاب! بیایید بر سر سخنی که میان ما و شما مشترک است، بایستیم که جز خدا را نپرستیم و هیچ چیز را شریک او نسازیم و هیچ‌کس از ما، دیگری را به جای خداوند صاحب اختیار نگیرد.9

و در نتیجه در این چارچوب و در عرصۀ نیکی و تقوی و فاصله گیری از گناه و دشمنی با یکدیگر همکاری نماییم.

می توان به تمامی آنچه که برشمرده شد، وجودی داور عادل را نیز افزود که این آیۀ شریفه نیز اشاره به همین نکته دارد:

«قُلْ یَجْمَعُ بَیْنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ یَفْتَحُ بَیْنَنَا بِالْحَقِّ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِیمُ» بگو: پروردگارمان، ما و شما را گرد می آورد سپس میان ما به حق داوری می کند؛ و اوست حکم‌کنندۀ دانا.10 

 

پینوشت

1. سورۀ مبارکۀ نحل؛ آیۀ شریفۀ 125.

2. سورۀ مبارکۀ اسراء؛ آیۀ شریفۀ 53.

3. سورۀ مبارکۀ عنکبوت؛ آیۀ شریفۀ 46.

4. سورۀ مبارکۀ زخرف؛ آیۀ شریفۀ 58.

5. سورۀ مبارکۀ نمل؛ آیۀ شریفۀ 64.

6. سورۀ مبارکۀ انفال؛ آیۀ شریفۀ 32.

7. سورۀ مبارکۀ آلعمران؛ آیۀ شریفۀ 78.

8. سورۀ مبارکۀ سبأ؛ آیۀ شریفۀ 25.

9. سورۀ مبارکۀ آلعمران؛ آیۀ شریفۀ 64.

10. سورۀ مبارکۀ سبأ؛ آیۀ شریفۀ 26.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 341
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 56
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error