یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

حج ابراهیمی، وحدت محمدی، بیداری اسلامی

مقاله 13، دوره 3، 3 (ویژه ائمه جمعه)، پاییز 1391، صفحه 36-37 XML اصل مقاله (149 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
رحمن غریبی
کارشناس ارشد فقه امام شافعی(رض) ـ سنندج
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

ماه ذی الحجه الحرام، ماه مهمانی خدا، ماه وصال عاشقان به معشوق در راه است، حج گزاران که به مهمانی خدا دعوت شده‌اند، آماده می‌شوند تا در ضیافت خاص الهی شرکت جویند. آنان که به ندای ابراهیم خلیل الرحمان لبیک گفته‌اند، به سفری عازم‌اند که همه شعور و آرزوست؛ آرزوی رسیدن به معشوق تا با طواف کعبه عهد و پیمان با ابراهیم بت شکن ببندند که دیگر جز کعبه به گرد چیزی نگردند و با کشتن قربانی در منا، همه مظاهر غیر الهی را سرببرند و با پرتاب سنگ به سوی شیطان، از هرچه رنگ غیرخدایی و شرک دارد برائت جویند و با شرکت در اجتماع پرشکوه و کنگره عظیم حج تمام عوامل اختلاف انگیز را کنار گذاشته در برابر کفر جهانی یگانه شوند و با وحدت خود، عزت اسلامی را نمایش داده پشت کفر را بلرزانند. نوشته حاضر را بدین مناسبت و به لحاظ اهمیت سیاسی این فریضه الهی به حج گزاران و همه علاقه‌مندان حج تقدیم می‌شود و در آن کوشیده شده به آیات قرآن کریم و سخنان رسول خدا(ص) و بزرگان نظام اشاره شود تا بر غنای آن افزوده گردد و با بیان گوشه‌هایی از اهمیت این کنگره عظیم الهی و فریضه مذهبی، برخی از وظایف حج گزاران ـ که یکایک آنان نماینده کشور جمهوری اسلامی‌اند ـ یادآوری شود به آن امید که رعایت آنها موجب برائت عملی حج گزاران و مسلمانان از شیاطین، بخصوص شیطان بزرگ شود و با ارمغان استقلال امت اسلامی به عزت آنان بیفزاید.

 کعبه مظهر قیام و پایداری امت اسلامی

با اندک تأمل در منابع حج در قرآن و سنت و سیره مبارک پیشروان مکتب توحید به خوبی درمی‌یابیم که آثار و منافع این فریضه عظیم الهی بیش از آن است که بتوان کاملاً بیان کرد. آری با توجه به موقعیت زمانی (ذی الحجه) و تطابق آن با بیداری اسلامی و اهتمام هرچه بیشتر مسلمانان به این امر به ویژه در خاورمیانه و شمال آفریقا که منجر به وحدت اسلامی بگردد (ان شاء الله) در این نوشته به این سمت و سو رفته که این دو کارکرد و بازخورد (آثار و منافع) حج در زندگی اجتماعی ـ سیاسی مسلمانان تبین شود، امید است که مورد توجه خوانندگان گرامی قرار گیرد.

 مشروعیت و فلسفه حج

حج، رکن پنجم از ارکان پنجگانه دین اسلام و به حکم قرآن و حدیث نبوی، ثابت است؛ قرآن می‌فرماید: «ولله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلاً» و یکی از فرایض فرد مسلمان است که مشروط به بلوغ و قدرت و استطاعت، در عمر، یک مرتبه، باید به سوی مکه بشتابد و آداب و شرائط زیادی دارد از اول سفر خیر حج تا وقتی که برمی‌گردد؛ از جمله: برای سفر، مالی را اختیار کند که قطعاً، حلال باشد و حق ذیحقی در آن نباشد و از ته دل، به توبه و پشیمانی بپردازد و رد مظالم نماید، یعنی انچه از حقوق مردم که گمان دارد بر ذمه و عهده اوست، از مال و آبرو و غیبت و دشنام و...، صاحبشان را پیدا کرده ـ اگر خودشان، نیستند، ورثه‌اشان را ـ از خود راضی ساخته و حلالی بطلبد و نیز در دل، چنان اندیشه کند که اینک، در سکرات مرگ و سفر آخرت و آخرین سفر خویش است و اگر دیونی بر ذمه دارد، به صاحبانش پس بدهد و فقط و محضاً، برای ادای واجب خویش و امید مغفرت گناهان از درگاه پروردگار غفار برود و دیگر، هیچ آرزو و آمال نفسانی و مادی از سفرش، در خود نداشته باشد و اگر بنابر طبیعت انسانی، از طرف نفس و شیطان، وسوسه‌ای به او روی آورد، از دل، به ایزد متعال پناه برده، آن را رد کند و نیز، به غیر از کفایت سفرش، مالی با خود نبرد و نفقه عیال را مطابق رفاه حالشان، به جابگذارد و وقتی که از منزل بیرون رفت، مقداری صدقه دهد.

 حج ابراهیمی و وحدت محمدی

مراسم پرشکوه حج جدا از اینکه دارای آثار و برکات فراوانی می‌باشد نماد و مظهر اتحاد و همبستگی مسلمانان نیز به شمار می‌رود. حج ابراهیمی نقطه‌ی عطفی است برای ارتباطات مسلمانان و تقویت روح اخوت و برادری میان آنان به گونه‌ای که مسلمانان از اقصی نقاط عالم به هر مذهبی که گرایش داشته باشند و تابعیت هر کشوری را که دارا باشند و به هر گویش و زبانی که سخن بگویند همه ساله در یک زمان مشخص در آن مکان مقدس گرد هم می‌آیند و اجتماع عظیمی را تشکیل می‌دهند که در جهان نمی‌توان برای آن نمونه‌ای پیدا نمود.

همه لباس‌های ساده و یکرنگی را بر تن می‌کنند، یک نوع ذکر را زمزمه می‌کنند و در کنار یکدیگر اعمال و مناسک حج را به انجام می‌رسانند و جلوه‌های زیبایی را می‌آفرینند که در دنیا نظیر ندارد.

حضرت علی (رض) طی سخنانی درباره حج چنین می‌فرماید: «الحج تقویه الدین»

 فلسفة حج تقویت دین است

استاد شهید مطهری در تشریح این بخش از سخنان گهربار آن حضرت می‌گوید:

«همان طوری که پرچم‌ها رمز اتحاد و یگانگی جمعیت‌ها و نشانه همبستگی ‌آنهاست و برپا بودن آن علامت حیات آنهاست کعبه برای اسلام این چنین است.»

بی جهت نیست که «گلادستون» به این حقیقت اعتراف نموده و می‌گوید:

«تا قرآن خوانده می‌شود و نام محمد(ص) برسر زبان‌هاست و حج کعبه گزارده می‌شود، نصرانیت در خطر بزرگی قرار دارد.»

حضرت امام (ره) فرمودند: «عموم برادران و خواهران اسلامی باید توجه داشته باشند که یکی از مهمات فلسفه حج ایجاد تفاهم و تحکیم برادری بین مسلمین است.»

اجتماع حج یکی از عوامل موءثر در خنثی کردن توطئه‌هایی است که برای تفرقه افکنی میان مسلمانان چیده می‏شود و به طرق مختلف حتی گاهی تحت عنوان مذهب، برای برهم زدن وحدت جامعه اسلامی و ایجاد تفرقه، کوشش‌هایی به کار می‏رود. اگر این کنگره عظیم سالانه نبود، بی تردید توطئه‏ها موءثر افتاده، همبستگی ضعیفی که امروز در میان میلیون‏ها مسلمان با مذاهب متعدد وجود دارد، دیگر وجود نداشت. این اجتماع، با عظمتی که دارد جلو حرکت‏های تند انحرافی است که گاه به نام طرف داری از توحید انجام می‏گیرد.

حج ادامه فلسفه جماعت و جمعه و عید است و فراگیرترین عامل بازدارنده از پراکندگی مسلمانان از هر ملت و کشور است. بدین سان حج به عنوان یکی از ارکان عملی اسلام در بنیان وحدت جامعه اسلامی جایگاه اساسی دارد.

عقیده به توحید و یگانگی خداوند متعال تنها رشته پیوندی است که می‏تواند آحاد بشر را در برگیرد. در هر یک از مناسک حج، توحید مبدأ و معبود، مقصد و مقصود به وضوح تجلّی دارد آن گاه که حج گزار تلبیه می‏گوید، تنها به خدای یگانه پاسخ می‏دهد و شرک را طرد می‏کند: «لبیک اللهم لبّیک، لبّیک لا شریک لک لبیک» و چون بر محور کعبه طواف می‏کند نقطه مرکزی توحید را قبله قلب خویش می‏سازد و بر کعبه به عنوان سنگ نشانی برای راه یافتن به کوی دوست نظر می‏کند و آن گاه که به نماز می‏ایستد، سر به آستان محبوب می‏ساید و چون به قربانگاه می‏رود تعلقات مادی را به مسلخ می‏کشد و محبت‏های غیر خدایی را ذبح می‏کند و در جمرات مظاهر شیاطین و چهره‏های نمادین آن‏ها را سنگ می‏زند....

رسول خدا(ص) ضمن خطبه‏ای در مسجد «خیف» به این وحدت اشاره فرموده‏اند:

 «المؤمنون اخوة تتکافأ دماوءهم و هم ید علی من سواهم...؛ مؤمنان برادرند، خون‌هایشان با یک دیگر برابر می‏باشد و آن‏ها در برابر دیگران یک دست و متحدند.»

امام خمینی (ره) با الهام از فرمایش پیامبر(ص)  در این که حج عامل وحدت است می‏فرماید:

«حج تجلّی و تکرار همه صحنه‏های عشق آفرین زندگی یک انسان و یک جامعه متکامل در دنیا است و مناسک حج مناسک زندگی است، و از آن جا که امت اسلامی از هر نژاد و ملتی باید ابراهیمی شود تا به خیل امت محمد(ص) پیوند بخورد و یکی گردد و ید واحد شد، حج تنظیم و تمرین و تشکیل این زندگانی توحیدی است.»

آری اساس کعبه بر توحید نهاده شده و حج کانون پرستش موحّدان و تبرّی از مشرکان است و طهارت کعبه و حرم به مفهوم پاک سازی آن از شرک و مشرکان و مظاهر استکبار است، چنان که در روایت آمده است که خانه خدا را از آن جهت حرام نامیدند که وارد شدن مشرکین در آن حرام گردیده است: «سمّی‏البیت الله الحرام لانّه حرم علی المشرکین ان یدخلوه»

نکته شایان ذکر این که، بنا بر مطالب فوق، توحید شکل دیگری از برائت است؛ یعنی توحید واقعی در سایه طرد غیر خدا است.

آری مراسم عبادی سیاسی حج فرصت مناسبی است برای انتقال افکار و اندیشه‌ها و تعامل ثمربخش پیروان فرق و مذاهب اسلامی و پلی است برای ایجاد ارتباط میان آنان و اطلاع پیدا نمودن آنان از وضعیت برادران خود در سایر بلاد اسلامی و در کل حج نماد و مظهر اتحاد مسلمین و تقویت کننده روح اخوت و برادری در هیات مسلمانان است.

 حج ابراهیمی و بیداری اسلامی

تا قبل از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران، این فریضه فقط منحصر به مسائل دینی بود و حجاج پس از انجام مناسک حج بدون آن که رابطه‌ای وحدت آفرین در ارتباط با مسایل جهان اسلام و مشکلات آن با یکدیگر برقرار کنند، راهی دیار خود می‌شدند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی(ره)، ایشان موضوع وحدت اسلامی در حج را مطرح کردند و از مسلمانان دنیا خواستند تا حج را به سمبلی برای وحدت در برابر استکبار جهانی قرار دهند.

این امر به مذاق آل سعود و اربابانش در آمریکا، اسراییل و کشورهای غربی خوش نیامد و همه تلاش خود را برای مقابله با راهپیمایی عظیم برائت از مشرکان که توسط امام (ره) مطرح شده بود، انجام دادند.

اوج این مقابله، در سرکوب خونین تظاهرات مزبور در حج سال 1366 بود که در جریان آن شمار زیادی از حجاج ایرانی به شهادت رسیدند.

در چنین حال و هوایی و در پی آغاز موج خیزش‌های مردمی در کشورهایی چون تونس، مصر، بحرین و یمن به خاطر سیاست‌های حاکمان آنان که موجب تحقیر مردم این کشورها شده بود، کنگره عظیم حج در سال جاری در فضایی متفاوت تر از فضای سال گذشته برگزار می شود و سایه موج بیداری اسلامی در منطقه بشدت بر حج سال جاری گسترده شده است.

این جریان امری نیست که بتوان با کاهش سهمیه یا باتوم، پلیس و گاز اشک آور جلوی آن را گرفت بلکه از سال‌ها قبل به خاطر خیانت رهبران عرب به آرمان‌های عربی از جمله آرمان فلسطین شکل گرفت و امروز به شکل تلاش برای سرنگونی رژیم‌های خائن به آرمان‌ها و مبادی اساسی ملت‌های منطقه ظاهر شده است.

سیاست‌ها و اقدامات دهه‌های اخیر حاکمان کشورهای اسلامی مانند فهد پادشاه وقت عربستان در به خاک و خون کشیدن حجاج ایرانی، پیمان صلح حسین شاه اردن با اسراییل و ورود «حسنی مبارک» رییس جمهوری معزول مصر با اسراییل از در دوستی و در نهایت نیز دست در دست همدیگر برای محاصره مردم بی دفاع غزه در پنج سال گذشته موجب حقارت ملت‌های منطقه در ارتباط با مسایل جهان اسلام به خصوص فلسطین شد و نطفه این بیداری را منعقد کرد و در نهایت با درهم پیچیدن برخی از مظاهر شرک ادامه یافت.

آنان در حالی که در کاخ‌های خود سرمست از پشتیبانی آمریکا و قدرت‌های استکباری بودند، فراموش کردند که در لایه‌های پایین جامعه نسلی سرخورده از ذلت حکام عرب اما با اندیشه‌های وحدت گرایانه و تاسی از حرکت‌های موفق در منطقه خاورمیانه در حال شکل گیری است که به نماز و روزه و حج و زکات فقط به عنوان یک فریضه دینی صرف نمی نگرد بلکه آن را راهی به سوی مبارزه با شیاطین زمان می داند.

پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در سه دهه پیش، انتفاضه‌های مردمی فلسطین در سال‌های اخیر، عقب نشینی خفت بار نیروهای اشغالگر صهیونیست از جنوب لبنان در سال 2000 میلادی، جنگ 33 روزه اسراییل علیه حزب الله، شکست هیمنه پوشالی اسراییل در این جنگ و جنگ 22 روزه علیه غزه و چشیدن دوباره طعم شکست ماشین جنگی این رژیم در برابر یک ملت تحت محاصره و بی دفاع، همه و همه موجب شد تا ملت‌های منطقه ضمن بیداری به دلایل این موفقیت‌ها و علل ناکامی‌های خود توجه کنند و راه خود را که همان خیزش و بیداری اسلامی است، یافته و امروز به دنبال حقوق از دست رفته خود باشند.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 341
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 46
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error