یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

نماز جمعه، نماز وحدت امت اسلامی است

مقاله 3، دوره 3، 3 (ویژه ائمه جمعه)، پاییز 1391، صفحه 14-16 XML اصل مقاله (134 K)
نوع مقاله: گفت و گو
نویسندگان
محمد جعفر شفقت
چکیده
به عنوان اولین سؤال،  به اهمیت و جایگاه نماز جمعه اشاره بفرمایید.
نمازجمعه بزرگترین نماز است. خدای متعال می فرماید: "ای مومنان، ای کسانی که خدا و پیامبرش را تصدیق کرده اید هر گاه شنیدید موذن برای نماز جمعه اذان می گوید کارها و مشاغل خود را رها سازید و خرید و فروش را ترک کنید به سوی ذکر خدا و عبادت وی و ادای نماز حمعه همراه با برادران مسلملن خود بشتابید، زیرا این برای شما در نزد خداوند بهتر و مفید تر است".
روایات وارده در مورد فضل روز جمعه؛
موضوعات
گفت و گو
اصل مقاله

شیخ خلیل افرا

 

امام جمعه موقت اهل سنت شهرستان کنگان و معاونت شورای روحانیت اهل سنت استان بوشهر

 ناظر مدارس اهل سنت کنگان و مدرس مجتمع دینی امام شافعی کنگان

عضو هیات پاسخ گویی به مسائل شرعی اهل سنت استان بوشهر

 

روز جمعه بهترین و شریف ترین روزهاست، امام مسلم در صحیح خود از پیامبر (ص) روایت کرده که فرموده اند: "بهترین روزی که خورشید بر آن تابیده روز جمعه است، در این روز آدم خلق شد و به بهشت داخل گردید و در این روز از ان خارج گردید و قیامت هم فقط در این روز بر پا می شود".

در این روز وقتی وجود دارد که اگر فرد مسلمان در آن نماز بخواند و از خدا چیزی بخواهد، خداوند حتما آن چیز را به او عطا می کند.

اما فواید بزرگ نماز جمعه؛

1-نماز جمعه به ما نظم و برنامه در زندگی و طاعت و پیروی از بزرگان و پیشوایان می آموزد و با صفوف به هم فشرده، این فریضه الهی را ادا می کنیم.

2- منبر و نماز جمعه، آزادی در تعبیر آزادی در رای به ما می آموزاند، یعنی اگر یک وقتی امام در خطبه و یا در نماز جمعه خطایی یا اشتباهی از او سر زد، بر ما مومنین واجب است به او تذکر دهیم و آگاهش کنیم.

3- هرگاه  خطیب جمعه روی منبر قرار می گیرد، دیکتاتور نیست که هر چه بخواهد بر مردم تحمیل و فرض کند، یعنی اگر اشتباهی از او سر زد، هر مسلمانی می تواند به او تذکر دهد.

4- خطبه نماز جمعه، یک آموزش و تعلیم عالی دینی است که خیلی از مسایل و احکام دین را باید یاد گرفت. همان طوری که یکی از زنان زمان پیامبر می فرماید: من سوره "قاف" را از زبان پیامبر یاد گرفتم که در خطبه جمعه می خواند و توضیح می داد. یعنی نماز جمعه مکان تعلیم و آموزش برای مردان و زنان است.

5-نماز جمعه به ما یاد می دهد که برای ایجاد محبت، هر جمعه برادران خود را ملاقات کنیم. با آن ها مصافحه داشته باشیم و با این شناخت در دل ها محبت ایجاد شود.

6-نماز جمعه به ما مساوات و برابری می آموزد. بزرگ و کوچک، غنی و فقیر، حاکم و محکوم در جوار همدیگر قرار می گیرند. مساوات حقیقی در نزد مسلمانان است و بهترین و زیباترین آن در مساجد در ادای نماز جمعه است.

نقش ائمة جمعه در هدایت جامعه چیست؟ چه انتظاراتی از ائمة جمعه می رود؟

ائمه جمعه در هدایت جامعه نقش بسزایی ایفا می کنند و انتظار می رود که یک داعی و دعوت گر خوب و شایسته باشند و به طور صحیح و درست پیام های خداوند عزوجل و پیامبرش را به مردم برساند. امام جمعه پیشوای داعی و دعوت گر به سوی الله است، باید در مسیر راستین دعوت های الهی قرار گیرد و از خواب غفلت بیدار شود. ارزش های حقیقی برگرفته از دین و حقیقت در جامعه را احیا و زندگی را در مسیر قرآن قرار دهد.

او باید دارای ویژگی های کاملا اسلامی باشد. از ویژگی های بارز ایشان در دعوت به سوی خدا، تحول آفرینی در جان و روان انسان ها ایجاد کنند و سستی در انسان ها را به قاطعیت و پویایی تبدیل کنند و تولدی دوباره به انسان ها ببخشد. و این ممکن نیست مگر با متصف شدن و تغلب شدن به این اخلاق باشد؛

صفت اخلاص؛ زیرا اخلاص اولین توشه ای است که باید دعوتگر به آن مسلح شود و اساسی ترین گام برای دعوت است و تا می تواند باید اندیشه خودنمایی را از خود بزداید و کارهای خود را در خلوت و جلوت در کمال خلوص انجام دهد

تزکیه نفس؛ هیچ گاه از تزکیه نفس غافل نشده و بر مبارزه با نفس پایبند باشد تا بتواند خود را شایسته راه دعوت قرار دهد.

اخلاق اسلامی داشتن؛ آنچه خداوند در قرآن بیان ننموده، رسول خدا در سنتش به آن اشاره کرده و صحاب کرام و ائمه و بزرگان دین خود را به آن آراسته اند.

 از مهم ترین صفات دیگر، صبر و شکیبایی، صداقت و درستکاری، تواضع، پرهیز از بد گمانی و غیبت، داشتن سخاوت، شرم و حیا، زهد و تقوا، استقامت و پایدایری، تطابق رفتار و گفتار. و همیشه مد نظر ها این آیات باشند؛ "اتامرون الناس بالبرو تنسون النفسکمگ یا آیه "یا ایها الذین آمنوا لم تفولون ما لا تقعلون".

 ائمة جمعه در ایجاد همدلی بین شیعه و سنی چه نقشی دارند؟

یک امام جمعه و یک عالم دینی که مردم از او حرف شنوی دارند، می تواند در همدلی، نقش موثری ایفا کند. یکی از طریقه های ایجاد همدلی و برادری با استدلال از کتاب و سنت فواید اتحاد و همدلی را کاملا روشن کنند و ضررها و اختلاف ها را بیان نمایند. با محوریت قرآن باید اختلاف از بین برود و برای مردم بیان کنند. یکی از راه های ایجاد وحدت این است که دشمن مشترک قسم خورده خود و تا دندان مسلح را خوب معرفی کنند و به مردم بفهمانند که دشمن سنی، شیعه نیست و دشمن شیعه، سنی نیست و دشمنان همه مسلمانان چه شیعه و چه سنی این سرطان مهلک و خطرناک اسرائیل غاصب و آمریکای جنایتکار است که اگر از پیکر جامعه اسلامی بیرون رود بسیاری از مشکلات جوامع بشری حل خواهد شد.

 ائمه جمعه در همه صحنه ها باید پیش قدم شوند، در همه مراسمات دینی و سیاسی حضورشان فعال باشد تا برای مردم در همدلی وحدت الگوی شایسته باشند. ائمه جمعه باید از صحبت های اختلاف انگیز و تفرقه انگیز پرهیز کنند و همیشه چه در مراسم عمومی و چه در مراسم خصوصی مباحث وحدت و احترام به عقاید همدیگر را فراموش نکنند، نه اینکه به برادران شیعه خبر دهند که یک عالم سنی صحبت اختلافی کرده و یا توهینی کرده یا با برادران اهل سنت خبر برسد که فلان شیخ یا عالم شیعه به فلان شخص و یا بزرگی اهانت کرده. در اینجا است که ائمه جمعه به جای اینکه عامل همدلی بشوند موجب تفرقه و اختلاف بین شیعه و سنی می شوند که البته بحمدلله در مناطق وجود ندارد نه از علمای شیعه و نه سنی.

 وظیفه مردم در قبال دشمنان اسلام و تفرقه افکنان چیست؟

وظیفه مردم در برابر دشمنان اسلام و تفرقه افکنان این است که مردم باید بدانند دشمنان اسلام و تفرقه افکنان امروزه می خواهند در صفوف مسلمین اختلاف بیندازند و مردم باید بدانند که تفرقه افکنان نه شیعه هستند و نه سنی و تنها در ایران اسلامی هم نیست بلکه در همه کشورهای اسلامی وجود دارند، برای این که بتوانند بین شیعه وسنی اختلاف بیندازند در تلاش اند.

برنامه های جهان غرب در اختلاف بین مسلمین از قدیم بوده است. اسعتمار هم عامل دیگری است برای ایجاد اختلاف. ایجاد تفرقه و اختلاف از چند جهت بوده یک وقتی به خاطر بعضی از جهالت ها و زمانی به خاطر احساسات و بعضی وقت ها به خاطر تعصبات قوی. در ایران اسلامی  هم برنامه هایی طراحی کردند که این انقلاب، انقلاب شیعه است، در حالی که انقلاب، انقلاب قرآن است. انقلابی که می خواهد اسلام و قرآن را به جهانیان معرفی کند. مردم چه شیعه و چه سنی باید در برابر دسیسه و مکر و نیرنگ تفرقه افکنان بیدار باشند، مخصوصا علما و دانشمندان دین، مردم که از محیط علما دور هستند ممکن است دچار اشتباهاتی بشوند، ولی این علما هستند که مردم را باید گوشزد کنند، باید خود را مسئول بدانند و راهنمایی کنند. علما هم باید بدانند که ما مسلمانان نباید همدیگر را تکفیرکنیم و اگر گروهی گروه دیگر را تکفیر کرد مردم از روی نادانی به حرف آنها گوش ندهند، بعضی ها به خاطر ضعف ایمان مجذوب حرف های دشمنان می شوند، مردم باید مواظب باشند.

 خطبههای نماز جمعه چه شاخصهایی باید داشته باشد؟

شاخص های خطبه های نماز جمعه، یکی از نمادهای وحدت امت اسلام است. مبحث وحدت و نماد اتحاد مسلمین. تذکر به مسلمین، اجرای فرمان خدا و رسول الله، آشنا کردن مسلملنان با کتاب الله و سنت رسول خدا، تعیین موضوع خاص و القای آن در حضور مردم و بیان احوال امت اسلام در اماکن مختلف جهان. وعظ و خطبه جمعه باید کوبنده باشد. آموزه های اساسی خطبه نماز جمعه عبارت است از: اصل وحدت، تعاون و همکاری در کارهای خیر، اصل مسئولیت نظارت همگانی یا امر به معرف و نهی از منکر، مبارزه با هر گونه فساد اخلاقی و ساماندهی امور.

پیشنهاد شما برای بهره مندی بیشتر اقشار مختلف جامعه از نماز جمعه چیست؟

خطیب نماز جمعه باید مسلح به سلاح علم و دانش باشد. روح کنجکاو و جستجوگر مخاطبان (بخصوص قشر دانش آموختگان و تحصیلکردگان جوان جامعه) می طلبد تا نسبت به دانستنی های خود تجدید نظر کلی نماید، یعنی کاملا بر کتاب و سنت و اقوال ائمه تسلط کافی داشته باشد و هر هفته علاوه بر این که خطبه ها باید با زمان مطابقت داشته باشد و حوادث و وقایع روز را در نظر بگیرد و مستدل به قرآن کریم و احادیث صحیحه رسول الله (ص) باشد و به قصص صحابه کرام و ائمه اطهار استدلال نماید.

 هر روز باید مسائل جدیدی به مردم جامعه مخصوصا نسل جوان تقدیم کند تا کاملا حاضرین و مردم از آن صحبت و خطبه بهره مند شوند و از موضوعاتی که با زمان حاضر مناسبت ندارد و از آن بهره ای برده نمی شود پرهیز کند. خطیب و مبلغ بداند که کار دعوت و عظمت و گستردگی آن، می طلبد که هر مبلغی خود را به سلاح علم و دانش و آگاهی مسلح نماید و انتظار عصر حاضر بخصوص نسل جوان و قشر فعال و پویای جامعه آنگاه که در مسجد و نماز جمعه حاضر می شوند و زانوی تلمذ می نهند به دریایی از آموختنی و شناخت و علم و اطلاعات دست یابند.

لذا بر هر داعی و خطیبی لازم است به این بُعد از تقویت خود عنایت خاص بنماید و باید داعی از این مجموعه علوم اطلاعات داشته باشد؛

 - شناخت و آگاهی از منابع اسلام و قرآن و سنت

- شناخت از مسایل فقهی به اندازه کافی

- از اصول و روش های تربیتی و اخلاقی اسلام آگاهی داشته باشد

- شایسته است که دعوتگر در سخنرانی ها و خطبه های خود هر چه از هر کتابی دید نقل نکند و لذا این که حدیث باشد مگر اینکه احادیث سند دار، چه بسا بعضی از احادیث ضعیف و موضوعی و یا ساختگی باشد. پس خطیب جمعه و یا مبلغ از ایراد آن باید اجتناب کند و لذا این که اذهان و افکار مردم را به تحریک می اندازد و تا زمانی که احادیث صحیحه وجود دارد، چرا طرف احادیث ضعیف و ساختگی برویم.

 به عنوان امام جمعه، توصیة شما به نمازگزاران چیست؟

توصیه به نماز گزاران عزیز این است که، نماز جمعه یکی شعائر دینی و فریضه ی الهی است تا می توانند هر چه با شکوه تر آن را برگزارکنند. این کثرت جمعیت پشت سر یک امام، دشمن را مأیوس و نا امید می کند. یکی از چیزهایی که در دل دشمن رعب و ترس ایجاد می کند و دشمنان بر آن حسادت دارند، صفوف مسلمانان در نمازهاست تا می توانیم بر آن تعمیر معنوی دهیم و آباد نماییم؛

-حضور در اول وقت باشد.

-استماع خطبه با دقت باشد که در کتاب و سنت پیامبر خدا زیاد بر آن تاکید شده است.

با شایعات چگونه باید برخورد کرد؟

شایعه پراکنی از صفات منافقین است و جز برای ایجاد اختلاف هدف دیگری در بر ندارد. ولی مسلمان و به ویژه امام جمعه چگونه باید با آن برخورد کند؟

در پاس باید گفت ابتدا هر گاه شایعه ای به مسلمان رسید باید در مورد آن تحقیق کند و با تأمل و تأنی آن بررسی نماید. این شایعه ممکن است درباره شخص باشد یا در مورد گروهی و یا خانواده ای باشد. خداوند متعال در مورد آنهایی که فقط دوست دارند شایعه پراکنی کنند و به وسیله شایعه در بین مسلمانان اختلاف بیندازند و صف های به هم چسبیده مسلمین را از همدیگر جدا کنند، عذاب دردناک در دنیا و آخرت در نظر گرفته است و هم چنین کسی که اخبار غیر صحیحی از مسلمانی به مسلمان دیگر برای ایجاد اختلاف نقل کند، نامش فاسق گذاشته و فرموده "یا ایها الذین آمنو جاءکم فاسق بنباء فتبینوا" ای کسانی که ایمان آوردید هرگاه فاسقی با یک خبر به سوی شما آمد در مورد آن تحقیق کنید. آیا راست است یا دروغ. نه این که سریع حکم صادر کنید و بدون تحقیق از روی نادانی به گروهی آسیب برسانید و از کرده خویش پشیمان شوید، پس تبیین و تحقیق در خبر فاسق لازم و واجب است.

 نحوه برگزاری نماز جمعه اهل سنت در قبل از انقلاب چگونه بوده و پس از انقلاب چگونه شده است، هم از جهت برگزاری و هم از منظر سیاست ها و برنامه ها، نسبت به گذشته چه تفاوت هائی ایجاد شده است؟

قبل از انقلاب، ائمه جمعه فقط به احکام نماز و عبادت های دیگر مانند زکات می پرداختند و به همین موعظه ساده اکتفا می کردند  و در مورد مسائل سیاسی که جزء اسلام بود و باید گفته شود چیزی نمی گفتند و اگر در یک جایی از شهری یا روستایی بیان می شد، کنترل می شدند و اعلام ممنوعیت می کردند و ائمه جمعه بیشتر ملاهای بودند که در روز جمعه به خواندن یک کتاب عربی اکتفا می کردند. ولی امروزه یعنی بعد از پیروزی انقلاب اکثر خطبا تحصیلکرده هستند و اکتفا به مسائل عبادی نمی کنند، بلکه به مسایل سیاسی و حوادث زمان در کشورهای اسلامی می پردازند و با توجه به مناسبت ها، خطبه ها را به این موضوعات اختصاص می دهند.

دریافتند که اکثر برنامه ها باید به مردم رسانده شود. امور فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در خطبه های جمعه گفته می شود. فهمیدند که رسول خدا در بیشتر مواقع حتی در غیر روزهای جمعه مردم را در مسجد دعوت می کرده و منبر می رفته و به مردم برنامه هایی ارائه می داده است. مساجد و منابر نه فقط برای خواندن نماز است، بلکه یک دانشگاه است.

اکثر خطبه های جمعه اهل سنت در رسانه ها به چاپ می رسد یا بر روی سایت است. امام جمعه تمام سیاست های خود و تمام برنامه های خود را روی منبر برای مردم عرضه می کند، در حالی که قبل از انقلاب این طور نبود. در زمان انقلاب همان طور که مساجد زیاد شد، مدارس دینی هم زیاد گردید. نماز جمعه ها و ائمه جمعه نیز زیاد گردید و خطبا در مناطق دانش آموختگانی هستند که در مدارس عالی تحصیل کرده‌اند و می توانند در مسائل شرعی و خطابت و القای دروس در مساجد پاسخگوی مردم باشند. همه این تحولات و تغییراتی که در نماز جمعه ها ایجاد شده مرهون تغییرات و برکات امام راحل و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران است که باید خداوند بزرگ را شاکر باشیم و قدر این نعمت‌ها را بدانیم و فریب دشمنان اسلام را نخوریم و از نیرنگ و حیله آن‌ها به دور باشیم.

 رسالت علمای اهل سنت، بخصوص ائمه جمعه نسبت به بیداری اسلامی چیست؟

بحمدالله بیداری اسلامی در کشورهای اسلامی به حرکت اسلامی تبدیل شد، زیرا این امت، امتی نیست که فردی و به تنهایی عمل کند، بلکه عملش جمعی است، همه با هم عبادت می کنند، همه با هم قیام می کنند، همه با هم عبادت های خداوند را اجرا می کنند. این امت پذیرفته نیست مگر به اتحاد و وحدت. پس این حرکت اسلامی و بیداری اسلامی از قرآن کریم منشاء می گیرد. هم چنین بیداری و حرکت اسلامی بشارت هایی است که پیامبر عظیم الشان اسلام (ص) در سنت مطهره اش بیان کرده است. نباید برای مردم احادیث یأس و نا امیدی بخوانیم. بشارت های پیروزی و بیداری و حرکت اسلامی که نهایتش پیروزی این امت است در قرآن و سنت زیاد است.

 سایر ائمة جمعه جهت پیشبرد اهداف متعالی اسلام چگونه باید عمل کنند، چه پیشنهاداتی دارید؟

ائمه جمعه با اخلاص و توانایی که دارند به موارد زیر توجه کنند؛

-در بیان احکام دین از تعصب دوری و اجتناب کننند، زیرا تعصب آن ها را در بیان حقیقت و واقعیت دین منع می کند.

- از تقلید کورکورانه دوری کننند.

- هر چه می گویند باید با دلیل بیان کنند. و در واقع عالم نمی تواند علمش را بر دیگران برساند مگر با دلیل. (قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین )

- آسانی دین را در نظر بگیرند، زیرا طبع بشر از سختی و مشقت متنفر است.

- مردم را به زبان زمان خودشان خطاب کنیم.

- از آنچه برای مردم نفعی ندارد دوری کنیم.

- روش اعتدال و میانه روی را در نظر بگیریم.

 نشریه وفاق را مطالعه می کنید؟ نظرتان در خصوص آن چیست؟

بنده از این که این فرصت و وقت خودتان در اختیار این جانب قرار دادید کمال را تشکر دارم. نشریه های مختلف وفاق که تا کنون به چاپ رسیده کاملا مطالعه کردم و مقالات و موضو عات مطرح شده در نشریه، بحمدلله کاملا علمی و مفید است. همان طوری که این نشریه خبری و تحلیلی و سیاسی و فرهنگی می باشد، پیشنهاد بنده این است که اگر ممکن است یک موضوع و یا یک صفحه در یک قسمتی از نشریه به عنوان پاسخ به مسائل شرعی و یا افتاء گنجانده شود تا با مطالعه این نشریه که به دست ائمه جمعه و مدرسین مدارس دینی می‌رسد از این موضوعات بهره‌های بیشتر برده باشند. در خاتمه از زحمات بی وقفه شما در خدمت به اسلام و مسلمین به خصوص جامعه اهل سنت سپاسگزاریم. توفیقات روز افزون شما و هم چنین سایر همکاران توأم با صحت و تندرستی از خداوند متعال خواهانیم.

 و نکتة پایانی؟

نکته پایانی این جانب این است که اگر ائمه جمعه می خواهند مردم را به سوی دین جذب کنند و قوه جاذبه برای اسلام باشند در هر سمتی که هستند چه عالم دینی چه مفتی و چه امام جمعه و امام جماعت در این برهه حساس کنونی از جمله کسانی باشند که خداوند در آیه 39 سوره احزاب درباره شان فرموده:" آنانی که پیام های الهی تبلیغ می کنند از خدا می ترسند و به جزء او از کسی دیگر نمی هراسند". و جامعه کنونی ما امروز سخت نیازمند چنین اندیشمندانی است که عصاره بینش و پارسای اند و می توانند به رسالت بزرگ بالندگی بیداری اسلامی جامعه عمل بپوشانند.

در ادامه مواردی را متذکر می شوم؛

- اولین مورد از موارد لازم برای ائمه جمعه در تبلیغ دین و ایجاد جذابیت در خود این که خود را از غلّو و افراط دور نگه دارند و روش و منهج خود را میانه روی قرار دهند، زیرا میانه روی یکی از ویژگی های عام و فراگیر اسلام است .

- زیاده روی در دین حرام است. خداوند می فرماید:" (هلک المتنطعون)؛ منظور از متنطعون کسانی هستند که بیش از حد در اقوال و افعال خود تعمق می نمایند و از حد تجاوز می کنند. افراط گرایی مردم را از دین متنفر می کند. کسی که افراط گر استف یکی از علامت های ایشان این است که فقط به رأی خودش تعصب دارد و رأی دیگراان را نمی پذیرد.

- نباید مردم را ملزم به چیزی بکنیم که خداوند ملزمشان نکرده است.

- نداشتن خشونت و درشتی در تبلیغ دین.

- نباید علمای دین غیر از خودمان را تکفیر کنیم و آنها را از دایره اسلام خار ج کنیم. بر هر یک از ائمه جمعه واجب است موانع را از سر راه مردمی که می خواهند به دین برسند برداریم و راه را برای آن ها آسان کنیم تا به نتیجه اصلی دست یابند و در هنگام بیان موارد در مسائل دین افراد را در نظر بگیریم، برای هر شخصی آنچه که مناسب حال اوست، احکام دین را بیان کنیم.

- بیانات خود را مدلل به ادله شرعی از کتاب الله و سنت رسول خدا قرار دهیم. مبادا با بیان مسئله ای شرعی، مسلمانی را از دین برنجانیم و به جای جذب، او را از دین متنفر بگردانیم. اگر علماء و ائمه جمعه منازل و مقام و جایگاه شرعی همدیگر را بخواهند، بدانند به این حدیث پیامبر باید عمل کنند که می فرماید:" انزلوا الناس منازلهم". دیگر هیچ مشکلی از نظر علمی در دین با همدیگر نخواهند داشت و حق هیچ کس از آن ها ضایع نخواهد شد.

و اما از نظر دینی، منزلت در علم و تقواست؛ خداوند می فرماید:"ان اکرمکم عند الله اتقاکم"  پس منزلت هر شخصی در علم و تقوای اوست. و با در نظر گرفتن علم و تقوا مشکلی در جامعه اسلامی بین علماء دین و همه مردم مشکلی نخواهی یافت. و از شر دشمنان و حیله و دسیسه و نیرنگ آنها در امان خواهیم بود.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 350
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 51
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error