یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

راهکارهای وحدت جهان اسلام از دیدگاه امام خمینی و سیدجمال الدین (قسمت چهارم)

مقاله 16، دوره 3، 4 (ویژه ائمه جمعه)، پاییز 1391، صفحه 38-39 XML اصل مقاله (192 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
احمد سعادت
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

راهکارهای وحدت جهان اسلام از دیدگاه امام خمینی و سیدجمال الدین (قسمت چهارم)


ایجاد تشکیلات

کارهای مهم اجتماعی بدون برنامه ریزی، سیاستگذاری کلان و تشکیلات به سامان نمی‌رسد. سید این نکته را به خوبی دریافته بود، لذا برای پیشبرد اهداف خود اقدام به تشکیل «جمعیت سرّی عروه» می نماید. مجله رسمی و علنی عروة الوثقی در واقع ارگان نشریاتی این جمعیت سرّی بود. در باره این جمعیت و سرّی بودن آن، احمد امین می نویسد: «و کان وراء هذه المجلة جمعیة سریة منبثة فی جمیع الاقطار الاسلامیة، اختیر اعضاؤ ها من بین المسلمین المثقفین المتحمسین لدینهم، و وضع لها یمینٌ یقسمها من یدخل فیها و یتعهد.»

این جمعیت ابتدا در دوران اقامت چهار ساله سید در هندوستان (حیدرآباد و کلکته) ایجاد گردید و به تدریج و با همت و پشتکاری وی، شعبه هایی از آن در دیگر کشورها، از جمله مصر تونس و دیگر نقاط شمال آفریقا و فرانسه نیز دایر شد.[1] درباره نحوه تأسیس، فعالیتهای سرّی و شعب مختلف این جمعیت، در نامه ای که شیخ محمد عبده از تونس به پاریس می فرستد، می خوانیم:

با آنکه هفده روز است در تونس هستم نامه شما به تأخیر افتاده است. من در اینجا به علما و امرای تونس بر خوردم و آنها را شناختم و شما را به ایشان شناساندم و گفتم: عروه نام جریده ای نیست، بلکه نام جمعیتی است که سید، در حیدر آباد هند تاسیس کرده و شعبی در دیگر ممالک دارد؛ اما هیچ شعبه، شعبه دیگر را نمی شناسد و فقط رئیس از آنها آگاه است اینکه ما می خواهیم یک شعبه در اینجا تأسیس کنیم، پذیرفتند. من امروز کوشش می کنم که این جمعیت را تشکیل دهم، بیشتر اعضا از دانشمندان اند. یکی از آنها شیخ ورستانی است و یکی شیخ ابوحاجب. من به زودی نام هم قسم آنان را به شما اطلاع می دهم. دوست دارم که کسی از نام آنها مطلع نشود. به آنها گفتم که کسی بر نام ایشان جز شما و من و خدا مطلع نخواهد شد.[2]

روشن است که این جمعیت، تشکیلاتی سرّی بود و در سراسر کشورهای اسلامی شعبی دایر نموده بود. فعالیتها نیز به نحوی انجام می گرفتند که شعبه ای از شعبه دیگر اطلاع نداشت. اعضای این جمعیت غالباً از میان افراد تحصیل کرده مسلمان، دردمند و به شدت علاقه مند به مکتب اسلام انتخاب شده بودند. برای عضویت در این جمعیت، قسم (سوگند) نامه ای تنظیم شده بود و هر کس در این جمعیت وارد می شد، چنین سوگند یاد می نمود:

تعهد می کنم در حد توان، در راه زنده ساختن اخوت اسلامی تلاش کنم و آن را همانند وظیفه پدر و فرزند، نسبت به یکدیگر، انجام دهم. و هیچ وظیفه ای را بر وظیفه دینی ترجیح ندهم و هیچ اقدامی را که ضرر دین در آن فرض شود، بر عهده نگیرم و از هر وسیله درستی که برای تقویت اسلام مفید باشد استفاده کنم و تا حد امکان، اطلاعات خود را نسبت به کشورهای اسلامی گسترش دهم.[3]

هزینه های مجله عروة الوثقی نیز از طریق شعبه های همین جمعیت در سراسر ممالک اسلامی تأمین می گردید، چون هر یک از اعضا پس از پایان جلسه مبلغی که در وُسع او بود، در صندوق کوچکی که منفذی داشت، می ریخت. میزان این کمکها نیز سرّی بود و هیچ کس نمی فهمید دیگری چه مبلغی تقدیم کرده است.[4]

سرّی بودن این تشکیلات با توجه به جو اختناق آن روز شاید عامل بقا و استمرار آن محسوب می شد، ولی می توانست عامل اصلی عدم موفقیت آن نیز به شمار رود، به خصوص اینکه هیچ یک از اعضا از اعضای دیگر اطلاع نداشتند و تنها رئیس عامل ارتباطی محسوب می شد. در چنین تشکیلاتی اگر رئیس بی انگیزه شود و یا حادثه ای برای او اتفاق بیفتد، کل تشکیلات از هم پاشیده می شود، زیرا دیگر هیچ راه ارتباطی در بین اعضا وجود ندارد.

این راهکار (ایجاد تشکیلات) بعداً نیز در بین مسلمانان ادامه یافت. تأسیس «دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیة» توسط علامه محمد تقی قمی در مصر، شاید یکی از طرحهایی باشد که با الگوگیری از تشکیلات سیدجمال الدین پایه گذاری شده و بسیاری از نقاط قوّت آن ـ مانند گستردگی در کلیه جوامع اسلامی، استفاده از نیروی خلاق، تحصیل کرده و فرهنگیان اسلامی و...ـ را دارد، ولی در عین حال نقاط ضعف آن ـ مثل سرّی بودن و اتکا به یک فردـ را ندارد.

راهکارهای وحدت از دیدگاه امام خمینی(ره)

یکی از تأثیرگذارترین رهبران وحدت طلب و پیشوایان اصلاح گرای معاصر، امام خمینی(ره) رهبر کبیر انقلاب اسلامی است. او نیز همچون سیدجمال الدین بنیانگذار حرکت اصلاحی و وحدت طلبی، از برجسته ترین منادیان همبستگی و انسجام اسلامی به شمار می رود. اندیشه های این مرد بزرگ الهی در مرحله نظر باقی نمانده، بلکه غالباً جامه عمل پوشیده است. در زمینه وحدت نیز راهکارهای اساسی و کاربردی برای تحقق این هدف بزرگ ارائه نموده است که در ذیل به مهم ترین آنها اشاره می گردد.

 پرهیز از مسائل تفرقه افکن

از راهکارهای مهم همبستگی، پرداختن به مسائل و پرهیز از امور تفرقه افکن است. امام(ره) به مصالح امت اسلامی همواره توجه می کرد و از حرکاتی که فایده ای جز ایجاد تفرقه در صفوف مسلمانان ندارد به شدت پرهیز می نمود. یکی از اموری که امروزه برخی از عوامل تفرقه افکن خارجی در جوامع اسلامی دامن می زنند و عده ای از بی خبران داخلی نیز آن را تکرار می کنند، مسئله خلافت و ولایت امیرالمومنین(ع) است. امام در یکی از سخنانشان می فرمایند: «امروز سر خلافت امیرالمومنین(ع) اختلاف کردن، خیانت به اسلام است.»[5]

و همچنین در پیامهایی که برای حجاج ایرانی می فرستند، می فرمایند:

لازم است برادران ایرانی و شیعیان سایر کشورها از اعمال جاهلانه که موجب تفرقه صفوف مسلمین است احتراز کنند و لازم است در جماعات اهل سنت حاضر شوند و از انعقاد و تشکیل نماز جماعت در منازل و گذاشتن بلندگوهایی مخالف رویه اجتناب نمایند.[6]

در وقتی که در مسجدالحرام یا مسجدالنبی نماز جماعت منعقد شد مؤمنین نباید از آنجا خارج شوند و باید از جماعت تخلف نکنند و با سایر مسلمین به جماعت نماز بخوانند.[7]

از نظر حضرت امام(ره)، پرهیز از اختلاف و تمسک به وحدت و همبستگی مسلمانان به قدری اهمیت دارد که در فتوایی می فرمایند: «در وقوفین متابعت از حکم قضات اهل سنت لازم و مجزی است اگرچه قطع به خلاف داشته باشید.»[8]

  ایجاد حکومت اسلامی

از کاربردی ترین راهکارهای وحدت، اقدام عملی در جهت ایجاد وحدت و همبستگی است. وحدت با آرزو و تخیل انجام نمی پذیرد. اگر واقعاً می خواهیم به وحدت حقیقت دست یابیم، باید بکوشیم در عمل وارد صحنه شویم و گامهای عملی و کاربردی در این زمینه برداریم. تشکیل حکومت اسلامی یکی از این اقدامات عملی است. حضرت امام(ره) می‌فرمایند:

ما برای اینکه وحدت امت اسلام را تامین کنیم، برای اینکه وطن اسلام را از تصرف و نفوذ استعمارگران و دولتهای دست نشانده آنها خارج و آزاد کنیم، راهی نداریم جز اینکه تشکیل حکومت بدهیم. چون به منظور تحقق وحدت و آزادی ملتهای مسلمان بایستی حکومتهای ظالم و دست نشانده را سرنگون کنیم و پس از آن، حکومت عادلانه اسلامی را که در خدمت مردم است بوجود آوریم. تشکیل حکومت برای حفظ نظام و وحدت مسلمانان است، چنان که حضرت زهرا (س) در خطبه خود می فرماید که امامت برای حفظ نظام و تبدیل افتراق مسلمانان به اتحاد است.[9]

 پینوشتها:

1. مهدوی، اصغر و ایرج افشار، مجموعه اسناد و مدارک چاپ نشده درباره سیدجمال الدین، تهران: دانشگاه تهران، ص63، سند شماره 216.

2. پیشین، ص63ـ64.

3. احمد امین، زعماء الاصلاح فی عصر الحدیث، ص 80ـ81.

4. پیشین، ص82.

5. همان، ج 8، ص 481، تاریخ 15/4/1358.

6. همان، ج 10، ص 61، تاریخ 29/6/1358.

7. مناسک حج، ص 257.

8. صحیفه امام، ج 10، ص 62، تاریخ 29/6/1358.

9. ولایت فقیه، ص 27.

 

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 344
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 53
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error