یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

نقش علمای اسلام در تحکیم مبانی و ارزش‌های تقریب

مقاله 13، دوره 2، شماره 7، زمستان 1390، صفحه 36-38 XML اصل مقاله (572 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
مولوی عبدالله عبدالرزاقی
مدرس مدرسه علوم دینی - تایباد
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

نقش علمای اسلام در تحکیم مبانی و ارزش‌های تقریب

 

نوشتار حاضر در صدد معرفی نقش علمای اسلام در تحکیم مبانی و ارزش‌های تقریب می‌باشد.

نقش اصلی در ایجاد وحدت منطقی پایدار بر عهدة علما است و شایسته است آنان با رعایت اصول زیر در ایجاد چنین وحدتی تلاش نمایند :

1 ـ توجه به خداوند و تلاش برای کسب رضایت او

2ـ رعایت تقوا به عنوان شرط اصلی وحدت در جهت حفظ مصالح کلی دین اسلام به دور از لحاظ نمودن آن چه که به مصالح دین خدشه وارد می‌سازد.

3ـ  قرار دادن قرآن و سنت رسول خدا (صلی الله علیه و اله و سلم) به عنوان محور اصلی وحدت و اعلام برادری با هر کسی که خدا و رسول(صلی الله علیه و اله و سلم) و قرآن و معاد را می‌پذیرد.

4ـ ایجاد شورای عالی فقهای جهان اسلام و معرفی آن به مسلمانان دنیا به عنوان مآخذ فتاوای دینی اسلام جهت جلوگیری از ایجاد تفرقه توسط ساده لوحانی که به نام دین موجبات تفرقه بین صفوف مسلمین را فراهم می‌سازند.

5ـ آگاه سازی مردم و دعوت آنان به دوستی و برادری

6ـ آگاهی علما از توطئه دشمنان اسلام در ایجاد تفرقه بین صفوف مسلمین

چالش‌های فراروی وحدت اسلامی

ـ  عامل خارجی :

ـ  منافع شخصی برخی زعما و حکام

ـ  تکفیر

ـ  تردید در نیت شرکت کنندگان در گفت و گو :

ـ  جنجال و حمله علیه مقدسات و بی احترامی به یکدیگر

    اصولا عامل وحدت و یا تفرقه ابتدا خود علمای دین هستند. علما نمایندگان دین در فرقه‌های اسلامی محسوب می‌شوند. نخستین گام در ایجاد وحدت منطقی وسعت یافتن دیدگاه متفکران و شخصیت‌های بزرگ علمی جهان اسلام است.

برای ایجاد چنین وسعت دیدگاه و سعه صدری لازم است علمای دین مساعی خود را در امور زیر به کار گیرند:

 1ـ توجه به خداوند و تلاش برای کسب رضایت او

اگر علمای دین تمام مساعی خود را در جهت رضایت الهی قرار دهند و تمام اعمالشان نیز برای خداوند متعال باشد، و همواره در هر امری خداوند و فرامین او را در نظر داشته باشند عمیق ترین ابزار برای ایجاد وحدت پایدار بین مسلمین حاصل خواهد شد،

زیرا هرگز و در هیچ شرایطی خداوند دشمنی و کینه توزی دو برادر دینی را نخواهد پذیرفت.

2ـ تقوا و دوری از هوا و هوس

قرآن کریم قبل از دعوت مردم به وحدت ابتدا آنان را به تقوا دعوت می‌کند :

«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ »([1])

مهم ترین عامل ایجاد اختلافات نامعقول عدم تقوای الهی است. شهرت طلبی، خود نمایی و پیروی از هواهای نفسانی نشات گرفته از عدم تقوای الهی است.

آن چه شایسته است علمای دین مد نظر قرار دهند حفظ کیان اسلام است. حفظ دین اسلام از حفظ آن چه که به آن مذهب گفته می‌شود مهم تر است، زیرا اگر اسلامی نباشد مذهبی در آن معنا نخواهد داشت.

داشتن تقوا و حساسیت در حفظ اساس دین می‌تواند از مهم ترین عوامل ایجاد وحدت معقول باشد.

3ـ التزام عملی به فرامین وحدت آفرین قرآن کریم

قرآن کریم اساس کلیه قوانین فقهی، حقوقی، اخلاقی و تمام شئونات زندگی بین شیعیان و اهل تسنن است آیات متعددی از قرآن مسلمانان را از تفرقه و دوری از یکدیگر باز می‌دارد که معروفترین آنها آیه «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ» ([2]) است.

 که بعد از دعوت مردم به تقوا بلا فاصله آنان را به وحدت تشویق می‌نماید.

 علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، حبل الله را کتاب خدا و سنت رسول خدا (صل الله علیه و اله و سلم) میداند([3])

 نویسنده تفسیر نمونه نیز حبل الله را هر آن چیزی می‌داند که وسیله ای برای ارتباط با ذات خداست

از میان علمای اهل سنت، ابن عربی حبل الله را دین خدا و کتاب خدا می‌داند. ([4])

وی مراد از اختلاف در آیه 102سوره آل عمران را دوری از فتنه، تعصب و تشتت جماعت دانسته و می‌گوید قرآن از آنها نهی نموده است.

جلال الدین سیوطی نیز در«درّ المنثور»مراد از حبل الله را قرآن دانسته است. ([5])

بقیه علما و مفسرین شیعه و اهل سنت نیز نظراتی مشابه دارند. علمای شیعه و سنی محور وحدت را اسلام و قرآن می‌دانند، از این رو قرار دادن تمام مساعی در جهت متن کلی دین و قرآن می‌تواند از عوامل موثر در ایجاد جامعه جهانی اسلام گردد.

اختلاف نظر در امور جزئی که امری طبیعی است نباید باعث اختلاف و تفرقه و تشتت میان مسلمین گردد و تمام مسلمانان باید با عنایت به قرآن و رسالت پیامبر عظیم الشان اسلام برادر و یاور و خیر خواه هم باشند.

4ـ آگاه سازی مردم و دعوت آنان به دوستی و برادری

مردم به سخنان علمای مذاهب خود گوش داده و به عملکرد آنها توجه می‌کنند و عمدتاً برداشت آنان از دین و نیزمذهب خود ناشی از مطالعات عمیق و همه جانبه نیست بلکه چگونگی عملکرد روحانیون خود را الگو قرار می‌دهند.

 علمای مذاهب با دعوی گفتاری و رفتاری خود می‌توانند زمینه‌های برادری و اتحاد را بین مسلمین به وجود آورند و اگر علما به مردم تفهیم کنند که اعتقادات مذهب آنان مانعی برای دوست داشتن سایر مسلمانان نیست و هر مسلمانی ضمن داشتن اعتقادات مذهب خود بایستی مسلمانان سایر فرقه‌های اسلامی را برادر خویش دانسته و از کمک و مهربانی و خیر خواهی به آنها کوتاهی نکند و خود علما این موضوع را در عمل پیاده نمایند، دست یابی به اتحاد پایدار دور از انتظار نخواهد بود.

5ـ آگاهی علما از توطئه دشمنان اسلام در ایجاد تفرقه بین مسلمین

در این راستا شایسته است علمای بزرگ فرقه‌های مختلف جهان اسلام گرد هم آمده و شورای علما و فقهای جهان اسلام را تشکیل دهند و با معرفی این شورا به مردم مسلمان جهان به عنوان حافظ شریعت اسلام، جلوی اختلاف اندازی ساده اندیشان غافل و یا مغرضان از خدا بی خبر را بگیرند.

   چالش‌های فراروی تقریب مذاهب اسلامی

این چالش‌ها برخی از سوی دشمنان و برخی نیز از درون امت ایجاد شده است که مهم ترین آنها عبارت است از :

 1ـ عامل خارجی

کاملاً روشن است که دشمنان این امت، شرایطی را ایجاد می‌کنند که به پراکندگی و تفرقه امت منجر شود   و در برابر هر آنچه به وحدت آن بینجامد، می‌ایستند.

 2ـ منافع شخصی برخی زعما وحکام

این مسئله ای است که ما در دوران‌های گذشته و امروز نیز شاهد آن هستیم، به گونه ای که برخی‌ها، از نفوذ خود برای تحریک عموم مردم و به ویژه برخی وابستگان به اهل علم در راستای درگیری‌های فرقه‌ای و طایفه‌ای، سوء استفاده می‌کنند.

 3ـ تکفیر

تکفیر از جمله مهم ترین موانع در برابر وحدت اسلامی است و به رغم این که اسلام، حد و مرز میان کفر و ایمان را با روشنی تمام مشخص ساخته است، چنین حالت شگفتی با قدرت تمام مطرح شده است.

«ترمذی» از رسول خدا (صل الله علیه و اله و سلم) روایت کرده است: «هرکس شهادت «لا اله الا الله و محمد رسول الله »

گوید، خداوند آتش دوزخ را برای وی حرام می‌سازد»

و از امام صادق(علیه السلام) شنیده شده که فرمود: « اسلام شهادت«لا اله الا الله و تصدیق پیامبری خداست و با آن از ریختن خون‌ها پیشگیری شده و نکاح‌ها و ارث‌ها، جاری شده است و بر ظاهر آن جماعت مردم شکل گرفته است» ([6])

 4ـ  تردید در نیت شرکت کنندگان در گفت و گو

تردید در نیت شرکت کنندگان در گفت و گو به ایجاد فضای آرام و مطلوب یاری نمی‌رساند و به نوعی گریز یا تعلل و بهانه‌گیری و ممانعت از تحقق نتایج مطلوب می‌انجامد.

ولی کار و تلاش جدی و توجه به آموزه‌های هدایت گرانه و فراخوان به خوش گمانی نسبت به برادر مسلمان، مانع از آن می‌شود که این عامل نقش خود را در منع «وحدت اسلامی»، به ویژه اگر در سطح علما باشد، ایفا نماید.

  5ـ  جنجال و حمله علیه مقدسات و بی‌احترامی به یکدیگر

 متون اسلامی زیادی بر منع این موارد، تاکید دارند: آیه کریمه :

"قُل إِنَّما أَعِظُکُم بِواحِدَةٍ أَن تَقُومُوا لِلَّهِ مَثنى‏ وَ فُرادى‏ ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا ما بِصاحِبِکُم مِن جِنَّةٍ إِن هُوَ إِلاَّ نَذیرٌ لَکُم بَینَ یَدَی عَذابٍ شَدیدٍ "(7)

 (بگو: تنها شما را به سخن یگانه ای اندرز می‌دهم و آن اینکه :دو تن دو تن و تک تک برای خداوند قیام کنید،سپس بیندیشید در همنشین شما دیوانگی نیست... )

منع کننده گفت و گو در فضای انفعالی و ساختگی است و آیه شریفه

"قُل لا تُسئَلُونَ عَمَّا أَجرَمنا وَ لا نُسئَلُ عَمَّا تَعمَلُونَ"(8)

 (بگو نه آنچه ما گناه کرده ایم از شما می‌پرسند و نه آنچه شما می‌کنید، از ما پرسیده می‌شود )

مانع از درگیر شدن با گذشته می‌شود و احترام به دیگری را تحمیل می‌کند.

 این امر در آیه ای که از دشنام گفتن حتی به خدایان مشرکان نهی می‌کند نیز کاملا مشهود و روشن است.

 از موانع دیگری که بر سر راه تقریب وجود دارد عبارت است از :

1ـ در نظر گرفتن رای و نظر نا مانوس در یک مذهب، به عنوان نشان و باور اصلی آن مذهب، که البته امری غیر منطقی است: برای مثال، یکی از محدثین سخنی را می‌گوید محدثان دیگر همان مذهب در طول تاریخ آن را رد کرده اند ولی مخالفانشان اصرار دارند که همین سخن را بر کل مذهب تعمیم و به آن نسبت دهند.

2ـ اطلاع یافتن از دیدگاه‌های مذهب از زبان دشمنان آن مذهب.که این نیز به دور از منطق است،

زیرا دشمنان گاه می‌کوشند برای محق جلوه دادن مذهب خود اوهامی را به مذهب مورد نظر نسبت دهند.

3ـ ورود نا اهلان به روند گفت و گو.

قرآن و منطق این عمل را رد می‌کند: خداوند متعال در خطاب به اهل کتاب که ادعایی دارند که نسبت به آن بی اطلاع هستند، می‌فرمایند :

"ها أَنتُم هؤُلاءِ حاجَجتُم فیما لَکُم بِهِ عِلمٌ فَلِمَ تُحَاجُّونَ فیما لَیسَ لَکُم بِهِ عِلمٌ وَ اللَّهُ یَعلَمُ وَ أَنتُم لا تَعلَمُونَ"(9)

 (هان! شما همان کسانی هستید که در آنچه بدان دانشی داشتید، چون و چرا کردید، دیگر چرا در آن چه بدان دانشی ندارید چون و چرا می‌کنید ؟)

4ـ پیروی از شیوه‌های پیچ در پیچ برای چیره شدن بر طرف دیگر.

کاری که گفت و گو را به بازی بی نتیجه تبدیل می‌کند. 

 نتیجه

وجود اختلافات در بسیاری از موارد معقول و طبیعی است و نباید صرف وجود اختلاف نظر در فروع باعث تفرقه در صفوف مسلمین گردد و مسلمانان جهان بخصوص علمای اسلام باید با محور قرار دادن اصول و متن اصلی دین و قرآن تمام فرقه‌ها ی اسلامی را مسلمان دانسته و یکدیگر را برادر هم بدانند و وظایف برادری را در مورد هم به جا آورند.

 بدیهی است که وظایف برادران، اختلاف و دشمنی و کینه توزی نیست بلکه هم دلی و مهربانی و غمخوار یکدیگر بودن است.

 ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[1]. آل عمران /102.

[2]. آل عمران /103.

[3]. موسوی 1374ش.ج3.ص573.

[4]. ابن عربی،415ق،ج1،ص291.

[5]. سیوطی،1404ق،ج2،ص60

[6]. کلینی 1388ق،ج2،ص25.

[7]. سبا /46.

[8]. سبا /25.

[9]. آل عمران /66

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 353
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 40
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error