یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

آداب الطلاب (قسمت سوم)

مقاله 4، دوره 2، شماره 6، پاییز 1390، صفحه 11-12 XML اصل مقاله (1230 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
مولوی غلام نبی نعمتی
مدرس مدرسه علمیه انوار العلوم خیرآباد – خراسان رضوی
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

عمل با اخلاص؛

زیرا با عمل خالص دین تکمیل می شود چنان چه نمونه بارز آن را می توان در یاران و شاگردان رسول مکرم اسلام(ص) مشاهده کرد. در آن زمان علم کتابی وجود نداشت فقط علم عملی بود با وجود آن مقبولیت شان اظهر من الشمس است.

امام غزالی فرزندش را چنین نصیحت می کند: (ای فرزند! از اعمال صالحه و احوال، خالی و بی نصیب مباش و باور کن که علم بی عمل دستت را نمی گیرد و نجاتت نمی دهد. عالم بی عمل مانند کسی است ،شجاع و جنگجو که در بیابانی شیری هولناک و بزرگ به او حمله کند با آن که ده شمشیر هندی و چند سلاح دیگر را نیز همراه دارد، به نظر تو چه پیش می آید؟ آیا اگر شمشیرها و سلاح ها برای مقابله با شیر به کار گرفته نشود، شرّ شیر را از او دور می کنند؟ پیداست که نه، حال کسی هم که صد هزار موضوع علمی را خوانده و آموخته باشد، ولی مطابق آن عمل نکند، چنین است و علمش بدون عمل فایده ایی به او نمی رساند. این هم درست مانند کسی است که تب بالا و بیماری صفرا داشته باشد و درمان این ها هم با داروی تب بر و ضد صفرا امکان پذیر باشد، کاملاً واضح است که این شخص تا آن دواها را به کار نگیرد، بیماری اش درمان نمی شود و سلامتی اش باز نمی گردد. اگر صد سال هم دانش بیاموزی و هزار کتاب هم تألیف نمایی تا وقتی که بدان ها عمل نکنی، استحقاق رحمت خداوند را پیدا نخواهی کرد. (فمن کان یرجوا لقاء ربه فلیعمل عملاً صالحاً ) - ( کهف/110). ‌

(چنین گفت غزالی / ص37)

در فراز دیگری از نصایح به  فرزندش می گوید: (ای فرزند! علم بدون عمل دیوانگی است، عمل بدون علم نیز امکان پذیر نیست. بدان! علمی که تورا امروز ازگناهان دور نمی کند و به طاعت و عبادت خداوند وا نمی دارد فردا تو را نیز از آتش جهنم  دور نمی کند، اگر به علمی که داری عمل نکنی و روزهای گذشته ات را جبران ننمایی، فردا در روز قیامت خواهی گفت: (ما را برگردانید تا عمل صالح انجام دهیم). ( اشاره به قسمتی از آیه 12 سوره سجده‌‌: (فارجعنا نعمل صالحاً) )

قرآن کریم درباره علما بنی اسرائیل می گوید: (ولقد علموا لمن اشتراه ماله فی الاخره من خلاق). سپس در دنباله می فرماید: (ولبئس ما شروا به انفسهم لوکانوا یعلمون). دراول آیه مبارکه، علم آنها را تأیید می کند (ولقد علموا) اما چون علم آن ها هم قرین عمل نبود علم را از آنان نفی کرد و فرمود (لوکانوا یعلمون). معلوم شد علم در نزد پروردگار علم بدون عمل نیست، اگر چنان چه درحدیث رسول مکرم(ص) اهل علم وارث انبیا تلقی شده اند و این مدال پر افتخار به آنان اعطا شده بدین جهت است که در زندگی پیامبران الهی دو کمال وجود داشته؛ یکی کمال علمی و دیگری کمال عملی و تنها کمال علمی دلیل وراثت نیست، زیرا عالم بی عمل هیچ گونه منزلتی از مقبولیت در پیشگاه پروردگار ندارد، درحالی که برای وراثت انبیاء مقبولیت شرط است.

بدین جهت شیطان با وجود علم از آن محروم شد چنان چه در روایتی رسول گرامی اسلام این مطلب را صراحت فرمودند: (العلماء ورثة الانبیاء وان الانبیاء لم یورثوا دیناراً ولادرهماً ولکن ورثوا العلم فمن اخذه اخذ بحظ وافر).(دعوات عبدیت ج13/صص 9و10).

دراین حدیث علم را حظ وافر تلقی نموده و علم زمانی حظ وافر است که قرین عمل باشد.

این بدان معنی نیست که طلبه اگر در وقت تحصیل علم با اخلاص نیست تحصیل علم را رهاکند، زیرا امید است با حصول آن اخلاص و عمل هم پیدا شود چون بین آن ها جذابیت وجود دارد. چنان چه بعضی از بزرگان فرمودند: (تعلمنا العلم لغیر الله فابی العلم الا ان یکون الله).

لذا اگر در ابتدا توفیق عمل نصیب نشود باز هم جویای علم باشد. ان شاء الله با نور علم توفیق عمل میسر خواهد شد. وقتی همیشه داستان اهل الله و مجاهدت آنان تکرار شود چگونه تاثیر نخواهدکرد؟

امام شافعی نزد استادش از سوء حافظه شکایت کرد، استاد برای زیاد شدن حافظه او را به ترک گناه توصیه نمود.

 (شکوت الی وکیع سوء حفظی      فاوصانی الی ترک المعاصی)

شخصی امام محمد را در خواب دید از وی پرسید: خداوند با تو چگونه معامله کرد؟ فرمود: وقتی در بارگاه رب العزه حاضر شدم فرمود: چه مطالبه ای داری؟ گفتم : گناهم بخشوده شود. فرمود: اگر می خواستم تو را عذاب کنم علم برایت عطا نمی کردم، چنان چه ارشاد خداوند: (من یرد الله به خیرا یفقهه فی الدین) بیانگر همین مطلب است.

اما بدانید که علم چیزی است و معلومات چیز دیگر. علم آن است که انسان با درک صحیح به عمق مطالب برسد و به نتیجه مطلوب دست یابد. اما معلومات عبارت اند از دانستن یک سری مسائل، چنان چه می توان برای روشن تر شدن بیشتر آن را به دیدن و دیده ها تشبیه کرد که شخصی ضعیف البصر سیاحت زیادی کرده و چیزهای فراوانی را دیده، اما چون نور چشمانش ضعیف بوده، حقیقت دیده ها را درست تشخیص نداده، لیکن کسی که سیاحت زیادی نکرده و منظره های زیادی ندیده گرچه دیده های آن خیلی کم است، اما آن چه را دیده به حقیقت و اصل آن اطلاع پی برده.

پس همان طور که کثرت مبصرات ابصار نیست همین طور کثرت معلومات علم نیست.

 هم چنین خود علم دین مقصود بالذات نیست، بلکه هدف اصلی، خشیت الهی و عمل به علم دین است.

گرچه امروزه بیشتر به تحصیل و تعلیم علم توجه نموده و همان مقصود اصلی دانسته می شود در حالی که علم اگر بدون خشیت الهی باشد در واقع علم نیست.

 گرچه علم میراث انبیاء است، اما کدام علم میراث انبیاء است؟ آیا علم آنان فقط دانستن مسائل بوده و از معنویت خبری نبوده؟ خیر بلکه هر چه علم بیشتر می شد ، خوف و خشیت الهی بیشتر می شد چنان چه در حدیثی ارشاد شده (انا اعمکم بالله و اخشاکم لله) .

پس بدان که عمل تابع علم است چنانچه اعضاء تابع بَصَراند. پس علم با عمل اندک، مفید تر است از جهل با عمل کثیر. هم چنان که توشه اندک در دل صحراء و بیابان خشک در صورت آگاهی بر مسیر بهتر است از سر در گمی در دل کویر با توشه زیاد، به همین منظور قرآن کریم می فرماید : ( هل یستوی الذین یعلمون و الذین لا یعلمون ) بدون شک علماء و جهّال در پیشگاه خداوند یکتا برابر نیستند، زیرا قرآن گواهی می دهد ( إنما یخشی الله من عباده العلماء‌ ).

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 360
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 67
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error