یکشنبه
خرداد 23
 
  • افزایش اندازه متن
  • اندازه متن پیش فرض
  • کاهش اندازه متن

آشنایی با گروه هشت کشور اسلامی در حال توسعه (d-8)

مقاله 17، دوره 1، شماره 2، پاییز 1389، صفحه 50-54 XML اصل مقاله (304 K)
نوع مقاله: مقالات
نویسندگان
دکتر جلیل رحیمی جهان آبادی
حنفی اهل سنت – مشهد
چکیده
توجه به بلوک‌ها، تشکل‌ها و ترتیبات اقتصادی و تجاری بین کشورها، امروزه از سوی اکثر دولت ها در جهان مورد توجه است که وجود صدها سازمان ، پیمان و نهاد های منطقه ای یا جهانی تایید کننده  این مدعی می باشد. انگیزه‌هایی همچون افزایش تجارت، نیل به منافع رفاهی، همکاری‌های متقابل در زمینه‌های تجاری، اقتصادی و رشد اقتصادی، افزایش قدرت چانه‌زنی در مسایل سیاسی، اقتصادی و تجاری با کشورها و گروه‌های فرامنطقه‌ای، تامین ملاحظات امنیتی و سیاسی و انجام همکاری‌‌ها در زمینه‌های رشد و توسعه و اعتلای سرمایه‌گذاری از جمله عوامل روی آوردن به این گونه همکاری‌های گروهی هستند
موضوعات
مقالات
اصل مقاله

مجموعه کشورهای اسلامی دارای توانمندی ها و شاخصه های شکل دهند قدرت در جهان  می باشند از جمله این توامندی ها و پتانسیل های اثر گذار می توان به وسعت مناطق تحت تسلط مسلمانان بوپژه مناطق حساس و مهم جغرافیایی اقتصادی و نظامی جهان، منابع سرشار معدنی  بویژه منابع سوخت های فسیلی همچون نفت و گاز، کثرت جمعیت، توانمندی های علمی و فکری و افزایش  روز افزون ضریب نفوذ فرهنگ غنی اسلامی و قرآنی در جهان اشاره نمود.

 

  • نقشه جهان اسلام
  • برگرفته از:

http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Muslim_World.png

مسلمانان طی چند سال اخیر بویژه در پی شکل گیری رژیم غاصب صهیونیستی و بروز جنگ های اعراب و اسرائیل و نمایان شدن ضعف آشکار دولت های عربی و اسلامی در بازپس گیری سرزمین فلسطین و نیز موج بیداری اسلامی در منطقه و جهان ،تمایل خود را به شکل گیری نهادهای مختلف سیاسی ، اقتصادی، نظامی، فرهنگی و... در جهان اسلام نشان داده اند تا از این طریق بتوانند با تجمع قدرت و نفوذ دولت های مسلمان به افزایش قدرت و جایگاه خود در بین دولت های دیگر بپردازند.

شکل گیری نهادها، سازمان ها و تشکل های مختلف در  بین کشورهای اسلامی نشانی بر توجه مسلمانان به ضرورت همگرایی بیشتر و کاهش اختلافات تلقی می گردد که از جمله این سازمان ها می توان به تشکل قدرتمند و اثرگذار "کشورهای مسلمان در حال توسعه موسوم به « دی هشت » اشاره نمود.

گروه هشت کشور اسلامی در حال توسعه (d-8)

گروه هشت کشور مسلمان درحال توسعه در واقع از جمله پیمان‌های منطقه‌ای است که به منظور ایجاد روابط مستحکم اقتصادی بین کشورهای در حال توسعه اسلامی و تقویت نفوذ این کشورها در بازارهای جهانی تشکیل شده است.این گرو ه شامل کشورهای جمهوری اسلامی ایران، ترکیه، مصر، اندونزی، مالزی، پاکستان، نیجریه و بنگلادش می باشد.

*نقشه  پراکندگی کشورهای عضو  «دی هشت » بر گرفته از ویکی پدیا دانشنامه آزاد

این سازمان با همکاری جمهوری اسلامی ایران و تلاش دولت اسلام گرای نجم الدین اربکان در ترکیه در سال 1375 هجری شمسی پایه گذاری شد. گروه کشورهای دی هشت در واقع از تشکیلات جانبی سازمان کنفرانس اسلامی محسوب می شوند. اعلام رسمی موجودیت این گروه در 15ژوئن 1997(25 خرداد 1386) از طریق بیانیه استانبول صورت گرفت و در اولین اجلاس آن سه رئیس جمهور و چهار نخست‌وزیر و یک وزیر خارجه در خرداد 1376 در شهر استانبول ترکیه شرکت نمودند.

—            کشورهای عضو گروه «دی هشت» با این اهداف، این گروه را شکل داده اند:

—               - توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورهای مسلمان عضو گروه

—               - تقویت موقعیت کشورهای در حال توسعه در اقتصاد جهانی

—               - ایجاد تنوع و موقعیت های جدید در روابط بازرگانی

—               - تقویت حضور در تصمیم سازی در سطح بین المللی

—               - ارتقای سطح زندگی مردم درکشورهای عضو

—            و...

—            جمهوری اسلامی ایران نیز اهداف کلی خود را در این سازمان بدین شرح اعلام کرده است:

—               -تقویت هرچه بیشتر نقش اسلام در میان اعضای گروه

—               - همکاری اقتصادی با کشورهای عضو در جهت تحقق اهداف اقتصادی نظام از طریق بهره گیری از امکانات گسترده آنها

—               - همکاری و همیاری با کشورهای عضو در عرصه سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و تحکیم پیوندهای سیاسی

—               - همکاری و اتخاذ مواضع مشترک اقتصادی در میان کشورهای در حال توسعه مسلمان در عرصه روابط اقتصادی بین المللی

—               -همکاری و هماهنگی در امور صنعتی و فناوری

—               - تحکیم پیوندهای سیاسی از طریق همکاری های همه جانبه

—               - استفاده از تجارب کشورهای عضو در جهت رفع تنگناهای اجتماعی و اقتصادی

—              - بهره گیری از گروه به منظور برخورد با تهدیدها و چالش های بین المللی علیه ایران و جهان اسلام

 

توانمندی ها و فعالیت های گروه «دی هشت»

به اعتقاد کارشناسان و تحلیلگران اقتصادی ظرفیت های بالای اقتصادی کشورهای «دی هشت»از جمله جمعیت 950 میلیون نفری، 400 میلیون نیروی کار فعال و زمینه های گوناگون سرمایه گذاری فرصت مطلوبی برای توسعه همکاری های مؤثر و جدی میان کشورهای عضو فراهم کرده است.

سه کشور ایران ، نیجریه  و اندونزی داری ذخایر عظیم نفت و گاز در مجموعه «دی هشت» می باشند. همچنین کشورهای ترکیه ، ایران و مالزی از توامندی های بالایی در تولیدات صنعتی و توانایی در صادارات این محصولات به جهان برخوردار هستند .  به نحوی که حتی در لیست برخی اعضای این سازمان می توان کالاهی کارخانه ای و صنعتی را مشاهده نمود.

حجم مبادلات تجارت در بین کشورها «دی هشت» تا بیش از40 میلیارد دلار بوده است که این نشان از ظرفیت بالای این کشورها در رفع نیازهای اقتصادی و تجاری یکدیگر دارد. این مسئله می تواند به استقلال و خوکفایی جهان اسلام از کشورهای غیر اسلامی بویژه قدرت های بزرگ غربی بینجامد و فشارهای این کشورها را  بر جهان اسلام که با تکیه بر وابستگی های مسلمانان در زمینه های مختلف اقتصادی ، تجاری و در نتیجه سیاسی اعمال می نمایند را کاهش دهد.

در کشورهای با درآمد متوسط، به استثنای کشور مصر که در آن سهم سوخت در صادرات بالاترین رقم را به خود اختصاص داده است، سهم محصولات کارخانه ای بالاترین رقم اقلام صادراتی را تشکیل می دهد. اهمیت محصولات کارخانه ای در صادرات این کشورها نشان می دهد اگر کشورهای مزبور کیفیت محصولات خود را بهبود بخشند و بتوانند با استانداردهای بین المللی رقابت کنند شانس خوبی برای سود بردن از فرصت های جدید دسترسی به بازار خواهند داشت.

در کشورهای صادرکننده نفت عضو گروه «دی هشت» به جز اندونزی که صادرات محصولات کارخانه ای سهم نسبتاً بالایی از اقلام صادراتی را به خود اختصاص می دهد، صادرات دو کشور ایران و نیجریه به نفت متکی می باشد که البته در سال های اخیر سعی شده است که به میزان زیادی از این اتکا کاسته شود.

تولید ناخالص داخلی کشورهای عضو گروه «دی هشت» معادل 2046635 میلیون دلار بوده که با احتساب کل تولید ناخالص داخلی جهانی، سهم این گروه در جهان حدود 8/3 درصد می باشد .

بین کشورهای این گروه ، مصر بیشترین رشد تولید ناخالص داخلی را داشته که برابر با1/7 درصد بوده است.

از مجموع ذخایر موجود در «دی هشت» مالزی و ایران به ترتیب با داشتن 24 و 5/19 درصد این ذخایر  بیشترین سهم را داشته اند. 5/23 درصد از ذخایر گازی جهان به این هشت کشور تعلق دارد و از مجموع منابع نفتی نیز 14 درصد این ذخایر را شامل می شوند.

کشورهای گروه «دی هشت» از نظر منابع طبیعی ، بالاخص مواد معدنی بسیار غنی می باشند که به همین دلیل تصمیم به ایجاد همکاری در زمینه معدن و مواد معدنی گرفتند. این کشور ها می توانند در غالب گروه فوق جواب گوی تقاضای رو به افزایش جهانی سیمان و دیگر مواد معدنی باشند.

کشور پاکستان استعداد بالایی در تولیدات کشاورزی در بین اعضای این گروه دارد. پنبه، گندم، برنج، شکر، میوه، سبزیجات، شیر، تخم مرغ و گوشت گوسفند مهمترین محصولات کشاورزی این کشور هستند.  همچنین پوشاک و منسوجات، دارو، کاغذ، کود، میگو و مصالح ساختمانی مهمترین محصولات صنعتی این کشورند.

معادن مهم اندونزی ، عبارتند از: نفت ، زغال سنگ، قلع، نیکل ، منگنز، نمک و اورانیوم . استخراج نفت در این کشور رونق دارد در سال 1963م . 3/22 میلیون تن نفت از معادن آن استخراج شده است . صنایع اندونزی بسیار جوان است و از سال 1930 به ایجاد کارخانه های متعدد از قبیل کارخانه تصفیه شکر، بافندگی ، کشتی سازی ، کاغذسازی ، تهیه نوشابه ، روغن نباتی ، صابون سازی و لاستیک سازی اقدام شده است .

اندونزی از نظر مواد معدنی و نفت ، گاز طبیعی ، قلع ، نیکل ، زغال سنگ، بوکسیت و مس نیز ثروت فراوانی دارد، ولی به دلیل جمعیت زیاد نسبتا فقیر است. بیش از 50 درصد مردم این کشور زارعین معیشتی هستند و برنج محصول اصلی به شمار می رود. ولی هم کشاورزان مزارع بزرگ و هم روستاییان مقادیر زیادی لاستیک ، چای ، قهوه ، تنباکو و ادویه صادراتی تولید می کنند.

بخش صنعت بیشتر به فرآوری مواد معدنی و محصولات کشاورزی می پردازد. اندونزی در دهه 1980 و اوایل دهه 1990 به میزان رشد اقتصادی بالایی دست یافت. توریسم از منابع مهم درآمدهای ارزی اندونزی به شمار می رود.

مصر دیگر عضو گروه نیز توانمندی های مختلف و فراوانی دارد .فرهنگ مصر فرهنگی اسلامی و غنی است که از زمان های قدیم دانشمندان و اندیشمندان بسیاری در معروفترین دانشگاه مصر، دانشگاه الازهر فعالیت داشته اند. مصر تنها کشور عربی است که اقتصاد آن نسبت به دیگر کشورهای عربی و آفریقایی پیشرفت چشمگیری داشته است. اکثر جمعیت مصر کشاورز می باشند که در دره و یا دلتای نیل که قابل کشاورزی است، زندگی می کنند. مهمترین نقش تعیین کننده از عوامل طبیعی و جغرافیایی در مصر، کانال سوئز است. موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی مصر سبب شده این کشور در منطقه خاورمیانه و قاره آفریقا نقش مهمی ایفا نماید. از دیگر مشخصه های عمده مصر، رود نیل است که بر بسیاری از جنبه های زندگی مردم از جمله سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی، تأثیر گذاشته است.

مصر یکی از بالاترین پتانسیل های گردشگری را در جهان داراست که در صورت توجه و مدیریت صحیح می تواند به بهبود درآمد مردم ان کشور یاری رساند.

ترکیه  دیگر عضو گروه یکی از پیشروترین کشور های در حال توسعه در زمینه اقتصاد و فناوری است. توسعه این کشور به ویژه در سال های اخیر، شتاب رشد بالاتری را تجربه کرده است. فضا یکی از زمینه هایی است که ترک ها برای رشد اقتصاد، علم و فناوری در کشور خود بر روی آن حساب ویژه ای باز کرده اند. در بعد اقتصادی، ترکیه به توسعه خدمات مخابراتی ماهواره ای خود می اندیشد و در بعد دانش و فناوری، برنامه ساخت ماهواره های کوچک و متوسط را با همکاری سایر کشورها دنبال می کند. رابطه نزدیک با اتحادیه اروپا و همچنین عضویت در ناتو، مسیر ترکیه را در کمک گرفتن از کشور های پیشرفته هموار کرده است.

ترکیه کشوری است مسلمان، با موقعیت راهبردیِ جغرافیایی و سیاسی. این کشور به لحاظ جغرافیایی نقش یک پل بین اروپا و آسیا را ایفا می کند و علی رغم عدم توفیق در عضویت دائم در اتحادیه اروپا، دارای پیوند های قوی سیاسی، اقتصادی و نظامی با جهان غرب است .

ترکیه کشوری است با فرهنگی غنی، مردمی اصیل و طبیعتی زیبا و متنوع. این سرزمین زیبا همچنین به عنوان مهد بسیاری از تمدن ها در طول تاریخ شناخته شده است.

این کشور نیز از توانایی های عظیم اقتصادی، صنعتی، گردشکری و کشاورزی برخوردار است. علاوه بر دامپروری، کشاورزی نیز در ترکیه معمول است و محصولات عمده آن عبارتند از: گندم ـ جو ـ تنباکو ـ زیتون ـ نیشکر ـ چای ومیوه. ترکیه از لحاظ تولید آهن ـ فولاد ـ کروم ـ زغال سنگ و لیگنیت در خاورمیانه، موقعیت والایی دارد.

جمهوری اسلامی ایران نیز با دارا بودن دومین ذخائر نفت و گاز منطقه و جهان ،جمعیت جوان و توانمند، برخورداری از تکنولوژی بومی شده هسته ای در غنی سازی و بهره مندی صلح آمیز از این انرژی  ارزشمند و پاک، و نیز به واسطه قرار گرفتن در منطقه میانی اوراسیا دارای موقعیتی راهبردی است.

ایران یک قدرت منطقه ای در جنوب غربی آسیا است و جایگاه مهمی را در اقتصاد جهانی به دلیل در اختیار داشتن صنعت نفت، صنعت پتروشیمی و گاز طبیعی برای خود به دست آورده است.

ایران از لحاظ آب و هوایی یکی از منحصر به فردترین کشورهاست. اختلاف دمای هوا در زمستان میان گرمترین و سردترین نقطه گاهی به بیش از 50 درجه سانتی گراد می رسد که این امر تولید انواع محصولات کشاورزی در ایران را ممکن نموده است.

نظام جمهوری اسلامی ایران برنامه های اقتصادی گسترده ای برای افزایش جایگاه این کشور در منطقه و جهان را از دوره پس از جنگ 8 ساله عراق علیه ایران در دستور کار قرار داده که طی چند سال اخیر این برنامه ها با توجه به افزایش قیمت جهانی نفت و عزم مسئولان ایرانی شتاب گسترده ای داشته است.

سایر کشورهای عضو گروه نیز همچون نیجریه از توانمندی های اقتصادی برخوردارند که در غالب همکاری در این گروه می تواند به نحو بهتری مورد استفاده این کشور و جهان اسلام قرار بگیرد.

با توجه به توضیحات فوق  می توان گفت که  گروه «دی هشت» می تواند تبدیل به یک سازمان و باشگاه قدرتمند اقتصادی و سیاسی اسلامی شود و علاوه بر اجرایی کردن اهداف خود، مسائل اقتصادی-سیاسی-اجتماعی جهان اسلام را نیز در دستور کارهای خود مورد بررسی قرار داده و گروههای کاری برای هر یک تشکیل شود و حتی نمایندگی جهان اسلام را در شورای امنیت بر عهده بگیرد. بدیهی است که الزام آور شدن تصمیات این گروه در مورد موضوعات جهان اسلام می تواند نقش مهمی در گسترش صلح، وحدت و شکوفایی و رفاه اقتصادی در میان کشورهای اسلامی داشته باشد و به استقلال کشورهای اسلامی در جهان یاری رساند.

البته لازم به ذکر است که این گروه مشکلاتی نیز در پیش رو دارد که اهم آن عبارتند از:

  • ناآگاهی اعضا از توانمندی های اقتصادی یکدیگر
  •  بُعد مسافت و پراکندگی جغرافیایی
  •  بی نیازی به  برخی کالاها و تولیدات یکدیگر و غیر مکمل بودن اقتصاد کشورهای گروه
  •  وجود موانع تعرفه ای و غیر تعرفه ای
  •  کمبود تسهیلات اعتباری برای تامین مالی بهای صادرات یا واردات
  •  کیفیت پایین کالاهای تولیدی
  •  اختلافات داخلی و تیرگی روابط سیاسی برخی کشورهای عضو با همدیگر

                 و ناهمگونی شدید توسعه اقتصادی این کشورها

امید است با افزایش و همگرایی جهان اسلام و کاهش اختلافات و انتخاب مواضع و اهداف موازی در بین مسلمین و  اتخاذ منطبق با منافع اسلامی  این گروه بتواند در آینده بر مشکلات فائق آمده و محوری مهم برای رفع نیازها و اهداف کشورهای اسلامی باشد.

l

مراجع
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 351
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 96
ارسال نظر در مورد این مقاله

شماره‌های پیشین مجله

MDB2 Error: unknown error